^{१०.२.१}कृप उवाच

^{१०.२.२}श्रुतं ते वचनं सर्वं हेतुयुक्तं मया विभो
ममापि तु वचः किंचिच्छृणुष्वाद्य महाभुज

^{१०.२.३}आबद्धा मानुषाः सर्वे निर्बन्धाः कर्मणोर्द्वयोः
दैवे पुरुषकारे च परं ताभ्यां न विद्यते

^{१०.२.४}न हि दैवेन सिध्यन्ति कर्माण्येकेन सत्तम
न चापि कर्मणैकेन द्वाभ्यां सिद्धिस्तु योगतः

^{१०.२.५}ताभ्यामुभाभ्यां सर्वार्था निबद्धा ह्यधमोत्तमाः
प्रवृत्ताश्चैव दृश्यन्ते निवृत्ताश्चैव सर्वशः

^{१०.२.६}पर्जन्यः पर्वते वर्षन्किं नु साधयते फलम्
कृष्टे क्षेत्रे तथावर्षन्किं नु साधयते फलम्

^{१०.२.७}उत्थानं चाप्यदैवस्य ह्यनुत्थानस्य दैवतम्
व्यर्थं भवति सर्वत्र पूर्वं कस्तत्र निश्चयः

^{१०.२.८}प्रवृष्टे च यथा देवे सम्यक्क्षेत्रे च कर्षिते
बीजं महागुणं भूयात्तथा सिद्धिर्हि मानुषी

^{१०.२.९}तयोर्दैवं विनिश्चित्य स्ववशेनैव वर्तते
प्राज्ञाः पुरुषकारं तु घटन्ते दाक्ष्यमास्थिताः

^{१०.२.१०}ताभ्यां सर्वे हि कार्यार्था मनुष्याणां नरर्षभ
विचेष्टन्तश्च दृश्यन्ते निवृत्ताश्च तथैव हि

^{१०.२.११}कृतः पुरुषकारः सन्सोऽपि दैवेन सिध्यति
तथास्य कर्मणः कर्तुरभिनिर्वर्तते फलम्

^{१०.२.१२}उत्थानं तु मनुष्याणां दक्षाणां दैववर्जितम्
अफलं दृश्यते लोके सम्यगप्युपपादितम्

^{१०.२.१३}तत्रालसा मनुष्याणां ये भवन्त्यमनस्विनः
उत्थानं ते विगर्हन्ति प्राज्ञानां तन्न रोचते

^{१०.२.१४}प्रायशो हि कृतं कर्म अफलं दृश्यते भुवि
अकृत्वा च पुनर्दुःखं कर्म दृश्येन्महाफलम्

^{१०.२.१५}चेष्टामकुर्वँल्लभते यदि किंचिद्यदृच्छया
यो वा न लभते कृत्वा दुर्दशौ तावुभावपि

^{१०.२.१६}शक्नोति जीवितुं दक्षो नालसः सुखमेधते
दृश्यन्ते जीवलोकेऽस्मिन्दक्षाः प्रायो हितैषिणः

^{१०.२.१७}यदि दक्षः समारम्भात्कर्मणां नाश्नुते फलम्
नास्य वाच्यं भवेत्किंचित्तत्त्वं चाप्यधिगच्छति

^{१०.२.१८}अकृत्वा कर्म यो लोके फलं विन्दति विष्टितः
स तु वक्तव्यतां याति द्वेष्यो भवति प्रायशः

^{१०.२.१९}एवमेतदनादृत्य वर्तते यस्त्वतोऽन्यथा
स करोत्यात्मनोऽनर्थान्नैष बुद्धिमतां नयः

^{१०.२.२०}हीनं पुरुषकारेण यदा दैवेन वा पुनः
कारणाभ्यामथैताभ्यामुत्थानमफलं भवेत्
हीनं पुरुषकारेण कर्म त्विह न सिध्यति

^{१०.२.२१}दैवतेभ्यो नमस्कृत्य यस्त्वर्थान्सम्यगीहते
दक्षो दाक्षिण्यसंपन्नो न स मोघं विहन्यते

^{१०.२.२२}सम्यगीहा पुनरियं यो वृद्धानुपसेवते
आपृच्छति च यच्छ्रेयः करोति च हितं वचः

^{१०.२.२३}उत्थायोत्थाय हि सदा प्रष्टव्या वृद्धसंमताः
तेऽस्य योगे परं मूलं तन्मूला सिद्धिरुच्यते

^{१०.२.२४}वृद्धानां वचनं श्रुत्वा यो ह्युत्थानं प्रयोजयेत्
उत्थानस्य फलं सम्यक्तदा स लभतेऽचिरात्

^{१०.२.२५}रागात्क्रोधाद्भयाल्लोभाद्योऽर्थानीहेत मानवः
अनीशश्चावमानी च स शीघ्रं भ्रश्यते श्रियः

^{१०.२.२६}सोऽयं दुर्योधनेनार्थो लुब्धेनादीर्घदर्शिना
असमर्थ्य समारब्धो मूढत्वादविचिन्तितः

^{१०.२.२७}हितबुद्धीननादृत्य संमन्त्र्यासाधुभिः सह
वार्यमाणोऽकरोद्वैरं पाण्डवैर्गुणवत्तरैः

^{१०.२.२८}पूर्वमप्यतिदुःशीलो न दैन्यं कर्तुमर्हति
तपत्यर्थे विपन्ने हि मित्राणामकृतं वचः

^{१०.२.२९}अन्वावर्तामहि वयं यत्तु तं पापपूरुषम्
अस्मानप्यनयस्तस्मात्प्राप्तोऽयं दारुणो महान्

^{१०.२.३०}अनेन तु ममाद्यापि व्यसनेनोपतापिता
बुद्धिश्चिन्तयतः किंचित्स्वं श्रेयो नावबुध्यते

^{१०.२.३१}मुह्यता तु मनुष्येण प्रष्टव्याः सुहृदो बुधाः
ते च पृष्टा यथा ब्रूयुस्तत्कर्तव्यं तथा भवेत्

^{१०.२.३२}ते वयं धृतराष्ट्रं च गान्धारीं च समेत्य ह
उपपृच्छामहे गत्वा विदुरं च महामतिम्

^{१०.२.३३}ते पृष्टाश्च वदेयुर्यच्छ्रेयो नः समनन्तरम्
तदस्माभिः पुनः कार्यमिति मे नैष्ठिकी मतिः

^{१०.२.३४}अनारम्भात्तु कार्याणां नार्थः संपद्यते क्वचित्
कृते पुरुषकारे च येषां कार्यं न सिध्यति
दैवेनोपहतास्ते तु नात्र कार्या विचारणा