^{१.१०१.१}जनमेजय उवाच

^{१.१०१.२}किं कृतं कर्म धर्मेण येन शापमुपेयिवान्
कस्य शापाच्च ब्रह्मर्षे शूद्रयोनावजायत

^{१.१०१.३}वैशंपायन उवाच

^{१.१०१.४}बभूव ब्राह्मणः कश्चिन्माण्डव्य इति विश्रुतः
धृतिमान्सर्वधर्मज्ञः सत्ये तपसि च स्थितः

^{१.१०१.५}स आश्रमपदद्वारि वृक्षमूले महातपाः
ऊर्ध्वबाहुर्महायोगी तस्थौ मौनव्रतान्वितः

^{१.१०१.६}तस्य कालेन महता तस्मिंस्तपसि तिष्ठतः
तमाश्रमपदं प्राप्ता दस्यवो लोप्त्रहारिणः
अनुसार्यमाणा बहुभी रक्षिभिर्भरतर्षभ

^{१.१०१.७}ते तस्यावसथे लोप्त्रं निदधुः कुरुसत्तम
निधाय च भयाल्लीनास्तत्रैवान्वागते बले

^{१.१०१.८}तेषु लीनेष्वथो शीघ्रं ततस्तद्रक्षिणां बलम्
आजगाम ततोऽपश्यंस्तमृषिं तस्करानुगाः

^{१.१०१.९}तमपृच्छंस्ततो राजंस्तथावृत्तं तपोधनम्
कतरेण पथा याता दस्यवो द्विजसत्तम
तेन गच्छामहे ब्रह्मन्पथा शीघ्रतरं वयम्

^{१.१०१.१०}तथा तु रक्षिणां तेषां ब्रुवतां स तपोधनः
न किंचिद्वचनं राजन्नवदत्साध्वसाधु वा

^{१.१०१.११}ततस्ते राजपुरुषा विचिन्वानास्तदाश्रमम्
ददृशुस्तत्र संलीनांस्तांश्चोरान्द्रव्यमेव च

^{१.१०१.१२}ततः शङ्का समभवद्रक्षिणां तं मुनिं प्रति
संयम्यैनं ततो राज्ञे दस्यूंश्चैव न्यवेदयन्

^{१.१०१.१३}तं राजा सह तैश्चोरैरन्वशाद्वध्यतामिति
स वध्यघातैरज्ञातः शूले प्रोतो महातपाः

^{१.१०१.१४}ततस्ते शूलमारोप्य तं मुनिं रक्षिणस्तदा
प्रतिजग्मुर्महीपालं धनान्यादाय तान्यथ

^{१.१०१.१५}शूलस्थः स तु धर्मात्मा कालेन महता ततः
निराहारोऽपि विप्रर्षिर्मरणं नाभ्युपागमत्
धारयामास च प्राणानृषींश्च समुपानयत्

^{१.१०१.१६}शूलाग्रे तप्यमानेन तपस्तेन महात्मना
संतापं परमं जग्मुर्मुनयोऽथ परंतप

^{१.१०१.१७}ते रात्रौ शकुना भूत्वा संन्यवर्तन्त सर्वतः
दर्शयन्तो यथाशक्ति तमपृच्छन्द्विजोत्तमम्
श्रोतुमिच्छामहे ब्रह्मन्किं पापं कृतवानसि

^{१.१०१.१८}ततः स मुनिशार्दूलस्तानुवाच तपोधनान्
दोषतः कं गमिष्यामि न हि मेऽन्योऽपराध्यति

^{१.१०१.१९}राजा च तमृषिं श्रुत्वा निष्क्रम्य सह मन्त्रिभिः
प्रसादयामास तदा शूलस्थमृषिसत्तमम्

^{१.१०१.२०}यन्मयापकृतं मोहादज्ञानादृषिसत्तम
प्रसादये त्वां तत्राहं न मे त्वं क्रोद्धुमर्हसि

^{१.१०१.२१}एवमुक्तस्ततो राज्ञा प्रसादमकरोन्मुनिः
कृतप्रसादो राजा तं ततः समवतारयत्

^{१.१०१.२२}अवतार्य च शूलाग्रात्तच्छूलं निश्चकर्ष ह
अशक्नुवंश्च निष्क्रष्टुं शूलं मूले स चिच्छिदे

^{१.१०१.२३}स तथान्तर्गतेनैव शूलेन व्यचरन्मुनिः
स तेन तपसा लोकान्विजिग्ये दुर्लभान्परैः
अणीमाण्डव्य इति च ततो लोकेषु कथ्यते

^{१.१०१.२४}स गत्वा सदनं विप्रो धर्मस्य परमार्थवित्
आसनस्थं ततो धर्मं दृष्ट्वोपालभत प्रभुः

^{१.१०१.२५}किं नु तद्दुष्कृतं कर्म मया कृतमजानता
यस्येयं फलनिर्वृत्तिरीदृश्यासादिता मया
शीघ्रमाचक्ष्व मे तत्त्वं पश्य मे तपसो बलम्

^{१.१०१.२६}धर्म उवाच

^{१.१०१.२७}पतंगकानां पुच्छेषु त्वयेषीका प्रवेशिता
कर्मणस्तस्य ते प्राप्तं फलमेतत्तपोधन

^{१.१०१.२८}अणीमाण्डव्य उवाच

^{१.१०१.२९}अल्पेऽपराधे विपुलो मम दण्डस्त्वया कृतः
शूद्रयोनावतो धर्म मानुषः संभविष्यसि

^{१.१०१.३०}मर्यादां स्थापयाम्यद्य लोके धर्मफलोदयाम्
आ चतुर्दशमाद्वर्षान्न भविष्यति पातकम्
परेण कुर्वतामेवं दोष एव भविष्यति

^{१.१०१.३१}वैशंपायन उवाच

^{१.१०१.३२}एतेन त्वपराधेन शापात्तस्य महात्मनः
धर्मो विदुररूपेण शूद्रयोनावजायत

^{१.१०१.३३}धर्मे चार्थे च कुशलो लोभक्रोधविवर्जितः
दीर्घदर्शी शमपरः कुरूणां च हिते रतः