^{१.१४५.१}जनमेजय उवाच

^{१.१४५.२}एकचक्रां गतास्ते तु कुन्तीपुत्रा महारथाः
अतः परं द्विजश्रेष्ठ किमकुर्वत पाण्डवाः

^{१.१४५.३}वैशंपायन उवाच

^{१.१४५.४}एकचक्रां गतास्ते तु कुन्तीपुत्रा महारथाः
ऊषुर्नातिचिरं कालं ब्राह्मणस्य निवेशने

^{१.१४५.५}रमणीयानि पश्यन्तो वनानि विविधानि च
पार्थिवानपि चोद्देशान्सरितश्च सरांसि च

^{१.१४५.६}चेरुर्भैक्षं तदा ते तु सर्व एव विशां पते
बभूवुर्नागराणां च स्वैर्गुणैः प्रियदर्शनाः

^{१.१४५.७}निवेदयन्ति स्म च ते भैक्षं कुन्त्याः सदा निशि
तया विभक्तान्भागांस्ते भुञ्जते स्म पृथक्पृथक्

^{१.१४५.८}अर्धं ते भुञ्जते वीराः सह मात्रा परंतपाः
अर्धं भैक्षस्य सर्वस्य भीमो भुङ्क्ते महाबलः

^{१.१४५.९}तथा तु तेषां वसतां तत्र राजन्महात्मनाम्
अतिचक्राम सुमहान्कालोऽथ भरतर्षभ

^{१.१४५.१०}ततः कदाचिद्भैक्षाय गतास्ते भरतर्षभाः
संगत्या भीमसेनस्तु तत्रास्ते पृथया सह

^{१.१४५.११}अथार्तिजं महाशब्दं ब्राह्मणस्य निवेशने
भृशमुत्पतितं घोरं कुन्ती शुश्राव भारत

^{१.१४५.१२}रोरूयमाणांस्तान्सर्वान्परिदेवयतश्च सा
कारुण्यात्साधुभावाच्च देवी राजन्न चक्षमे

^{१.१४५.१३}मथ्यमानेव दुःखेन हृदयेन पृथा ततः
उवाच भीमं कल्याणी कृपान्वितमिदं वचः

^{१.१४५.१४}वसामः सुसुखं पुत्र ब्राह्मणस्य निवेशने
अज्ञाता धार्तराष्ट्राणां सत्कृता वीतमन्यवः

^{१.१४५.१५}सा चिन्तये सदा पुत्र ब्राह्मणस्यास्य किं न्वहम्
प्रियं कुर्यामिति गृहे यत्कुर्युरुषिताः सुखम्

^{१.१४५.१६}एतावान्पुरुषस्तात कृतं यस्मिन्न नश्यति
यावच्च कुर्यादन्योऽस्य कुर्यादभ्यधिकं ततः

^{१.१४५.१७}तदिदं ब्राह्मणस्यास्य दुःखमापतितं ध्रुवम्
तत्रास्य यदि साहाय्यं कुर्याम सुकृतं भवेत्

^{१.१४५.१८}भीम उवाच

^{१.१४५.१९}ज्ञायतामस्य यद्दुःखं यतश्चैव समुत्थितम्
विदिते व्यवसिष्यामि यद्यपि स्यात्सुदुष्करम्

^{१.१४५.२०}वैशंपायन उवाच

^{१.१४५.२१}तथा हि कथयन्तौ तौ भूयः शुश्रुवतुः स्वनम्
आर्तिजं तस्य विप्रस्य सभार्यस्य विशां पते

^{१.१४५.२२}अन्तःपुरं ततस्तस्य ब्राह्मणस्य महात्मनः
विवेश कुन्ती त्वरिता बद्धवत्सेव सौरभी

^{१.१४५.२३}ततस्तं ब्राह्मणं तत्र भार्यया च सुतेन च
दुहित्रा चैव सहितं ददर्श विकृताननम्

^{१.१४५.२४}ब्राह्मण उवाच

^{१.१४५.२५}धिगिदं जीवितं लोकेऽनलसारमनर्थकम्
दुःखमूलं पराधीनं भृशमप्रियभागि च

^{१.१४५.२६}जीविते परमं दुःखं जीविते परमो ज्वरः
जीविते वर्तमानस्य द्वन्द्वानामागमो ध्रुवः

^{१.१४५.२७}एकात्मापि हि धर्मार्थौ कामं च न निषेवते
एतैश्च विप्रयोगोऽपि दुःखं परमकं मतम्

^{१.१४५.२८}आहुः केचित्परं मोक्षं स च नास्ति कथंचन
अर्थप्राप्तौ च नरकः कृत्स्न एवोपपद्यते

^{१.१४५.२९}अर्थेप्सुता परं दुःखमर्थप्राप्तौ ततोऽधिकम्
जातस्नेहस्य चार्थेषु विप्रयोगे महत्तरम्

^{१.१४५.३०}न हि योगं प्रपश्यामि येन मुच्येयमापदः
पुत्रदारेण वा सार्धं प्राद्रवेयामनामयम्

^{१.१४५.३१}यतितं वै मया पूर्वं यथा त्वं वेत्थ ब्राह्मणि
यतः क्षेमं ततो गन्तुं त्वया तु मम न श्रुतम्

^{१.१४५.३२}इह जाता विवृद्धास्मि पिता चेह ममेति च
उक्तवत्यसि दुर्मेधे याच्यमाना मयासकृत्

^{१.१४५.३३}स्वर्गतो हि पिता वृद्धस्तथा माता चिरं तव
बान्धवा भूतपूर्वाश्च तत्र वासे तु का रतिः

^{१.१४५.३४}सोऽयं ते बन्धुकामाया अशृण्वन्त्या वचो मम
बन्धुप्रणाशः संप्राप्तो भृशं दुःखकरो मम

^{१.१४५.३५}अथ वा मद्विनाशोऽयं न हि शक्ष्यामि कंचन
परित्यक्तुमहं बन्धुं स्वयं जीवन्नृशंसवत्

^{१.१४५.३६}सहधर्मचरीं दान्तां नित्यं मातृसमां मम
सखायं विहितां देवैर्नित्यं परमिकां गतिम्

^{१.१४५.३७}मात्रा पित्रा च विहितां सदा गार्हस्थ्यभागिनीम्
वरयित्वा यथान्यायं मन्त्रवत्परिणीय च

^{१.१४५.३८}कुलीनां शीलसंपन्नामपत्यजननीं मम
त्वामहं जीवितस्यार्थे साध्वीमनपकारिणीम्
परित्यक्तुं न शक्ष्यामि भार्यां नित्यमनुव्रताम्

^{१.१४५.३९}कुत एव परित्यक्तुं सुतां शक्ष्याम्यहं स्वयम्
बालामप्राप्तवयसमजातव्यञ्जनाकृतिम्

^{१.१४५.४०}भर्तुरर्थाय निक्षिप्तां न्यासं धात्रा महात्मना
यस्यां दौहित्रजाँल्लोकानाशंसे पितृभिः सह
स्वयमुत्पाद्य तां बालां कथमुत्स्रष्टुमुत्सहे

^{१.१४५.४१}मन्यन्ते केचिदधिकं स्नेहं पुत्रे पितुर्नराः
कन्यायां नैव तु पुनर्मम तुल्यावुभौ मतौ

^{१.१४५.४२}यस्मिँल्लोकाः प्रसूतिश्च स्थिता नित्यमथो सुखम्
अपापां तामहं बालां कथमुत्स्रष्टुमुत्सहे

^{१.१४५.४३}आत्मानमपि चोत्सृज्य तप्स्ये प्रेतवशं गतः
त्यक्ता ह्येते मया व्यक्तं नेह शक्ष्यन्ति जीवितुम्

^{१.१४५.४४}एषां चान्यतमत्यागो नृशंसो गर्हितो बुधैः
आत्मत्यागे कृते चेमे मरिष्यन्ति मया विना

^{१.१४५.४५}स कृच्छ्रामहमापन्नो न शक्तस्तर्तुमापदम्
अहो धिक्कां गतिं त्वद्य गमिष्यामि सबान्धवः
सर्वैः सह मृतं श्रेयो न तु मे जीवितं क्षमम्