^{१०.९.१}संजय उवाच

^{१०.९.२}ते हत्वा सर्वपाञ्चालान्द्रौपदेयांश्च सर्वशः
अगच्छन्सहितास्तत्र यत्र दुर्योधनो हतः

^{१०.९.३}गत्वा चैनमपश्यंस्ते किंचित्प्राणं नराधिपम्
ततो रथेभ्यः प्रस्कन्द्य परिवव्रुस्तवात्मजम्

^{१०.९.४}तं भग्नसक्थं राजेन्द्र कृच्छ्रप्राणमचेतसम्
वमन्तं रुधिरं वक्त्रादपश्यन्वसुधातले

^{१०.९.५}वृतं समन्ताद्बहुभिः श्वापदैर्घोरदर्शनैः
शालावृकगणैश्चैव भक्षयिष्यद्भिरन्तिकात्

^{१०.९.६}निवारयन्तं कृच्छ्रात्ताञ्श्वापदान्संचिखादिषून्
विवेष्टमानं मह्यां च सुभृशं गाढवेदनम्

^{१०.९.७}तं शयानं महात्मानं भूमौ स्वरुधिरोक्षितम्
हतशिष्टास्त्रयो वीराः शोकार्ताः पर्यवारयन्
अश्वत्थामा कृपश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः

^{१०.९.८}तैस्त्रिभिः शोणितादिग्धैर्निःश्वसद्भिर्महारथैः
शुशुभे संवृतो राजा वेदी त्रिभिरिवाग्निभिः

^{१०.९.९}ते तं शयानं संप्रेक्ष्य राजानमतथोचितम्
अविषह्येन दुःखेन ततस्ते रुरुदुस्त्रयः

^{१०.९.१०}ततस्ते रुधिरं हस्तैर्मुखान्निर्मृज्य तस्य ह
रणे राज्ञः शयानस्य कृपणं पर्यदेवयन्

^{१०.९.११}कृप उवाच

^{१०.९.१२}न दैवस्यातिभारोऽस्ति यदयं रुधिरोक्षितः
एकादशचमूभर्ता शेते दुर्योधनो हतः

^{१०.९.१३}पश्य चामीकराभस्य चामीकरविभूषिताम्
गदां गदाप्रियस्येमां समीपे पतितां भुवि

^{१०.९.१४}इयमेनं गदा शूरं न जहाति रणे रणे
स्वर्गायापि व्रजन्तं हि न जहाति यशस्विनम्

^{१०.९.१५}पश्येमां सह वीरेण जाम्बूनदविभूषिताम्
शयानां शयने धर्मे भार्यां प्रीतिमतीमिव

^{१०.९.१६}यो वै मूर्धावसिक्तानामग्रे यातः परंतपः
स हतो ग्रसते पांसून्पश्य कालस्य पर्ययम्

^{१०.९.१७}येनाजौ निहता भूमावशेरत पुरा द्विषः
स भूमौ निहतः शेते कुरुराजः परैरयम्

^{१०.९.१८}भयान्नमन्ति राजानो यस्य स्म शतसंघशः
स वीरशयने शेते क्रव्याद्भिः परिवारितः

^{१०.९.१९}उपासत नृपाः पूर्वमर्थहेतोर्यमीश्वरम्
धिक्सद्यो निहतः शेते पश्य कालस्य पर्ययम्

^{१०.९.२०}संजय उवाच

^{१०.९.२१}तं शयानं नृपश्रेष्ठं ततो भरतसत्तम
अश्वत्थामा समालोक्य करुणं पर्यदेवयत्

^{१०.९.२२}आहुस्त्वां राजशार्दूल मुख्यं सर्वधनुष्मताम्
धनाध्यक्षोपमं युद्धे शिष्यं संकर्षणस्य ह

^{१०.९.२३}कथं विवरमद्राक्षीद्भीमसेनस्तवानघ
बलिनः कृतिनो नित्यं स च पापात्मवान्नृप

^{१०.९.२४}कालो नूनं महाराज लोकेऽस्मिन्बलवत्तरः
पश्यामो निहतं त्वां चेद्भीमसेनेन संयुगे

^{१०.९.२५}कथं त्वां सर्वधर्मज्ञं क्षुद्रः पापो वृकोदरः
निकृत्या हतवान्मन्दो नूनं कालो दुरत्ययः

^{१०.९.२६}धर्मयुद्धे ह्यधर्मेण समाहूयौजसा मृधे
गदया भीमसेनेन निर्भिन्ने सक्थिनी तव

^{१०.९.२७}अधर्मेण हतस्याजौ मृद्यमानं पदा शिरः
यदुपेक्षितवान्क्षुद्रो धिक्तमस्तु युधिष्ठिरम्

^{१०.९.२८}युद्धेष्वपवदिष्यन्ति योधा नूनं वृकोदरम्
यावत्स्थास्यन्ति भूतानि निकृत्या ह्यसि पातितः

^{१०.९.२९}ननु रामोऽब्रवीद्राजंस्त्वां सदा यदुनन्दनः
दुर्योधनसमो नास्ति गदया इति वीर्यवान्

^{१०.९.३०}श्लाघते त्वां हि वार्ष्णेयो राजन्संसत्सु भारत
सुशिष्यो मम कौरव्यो गदायुद्ध इति प्रभो

^{१०.९.३१}यां गतिं क्षत्रियस्याहुः प्रशस्तां परमर्षयः
हतस्याभिमुखस्याजौ प्राप्तस्त्वमसि तां गतिम्

^{१०.९.३२}दुर्योधन न शोचामि त्वामहं पुरुषर्षभ
हतपुत्रां तु शोचामि गान्धारीं पितरं च ते
भिक्षुकौ विचरिष्येते शोचन्तौ पृथिवीमिमाम्

^{१०.९.३३}धिगस्तु कृष्णं वार्ष्णेयमर्जुनं चापि दुर्मतिम्
धर्मज्ञमानिनौ यौ त्वां वध्यमानमुपेक्षताम्

^{१०.९.३४}पाण्डवाश्चापि ते सर्वे किं वक्ष्यन्ति नराधिपान्
कथं दुर्योधनोऽस्माभिर्हत इत्यनपत्रपाः

^{१०.९.३५}धन्यस्त्वमसि गान्धारे यस्त्वमायोधने हतः
प्रयातोऽभिमुखः शत्रून्धर्मेण पुरुषर्षभ

^{१०.९.३६}हतपुत्रा हि गान्धारी निहतज्ञातिबान्धवा
प्रज्ञाचक्षुश्च दुर्धर्षः कां गतिं प्रतिपत्स्यते

^{१०.९.३७}धिगस्तु कृतवर्माणं मां कृपं च महारथम्
ये वयं न गताः स्वर्गं त्वां पुरस्कृत्य पार्थिवम्

^{१०.९.३८}दातारं सर्वकामानां रक्षितारं प्रजाहितम्
यद्वयं नानुगच्छामस्त्वां धिगस्मान्नराधमान्

^{१०.९.३९}कृपस्य तव वीर्येण मम चैव पितुश्च मे
सभृत्यानां नरव्याघ्र रत्नवन्ति गृहाणि च

^{१०.९.४०}भवत्प्रसादादस्माभिः समित्रैः सहबान्धवैः
अवाप्ताः क्रतवो मुख्या बहवो भूरिदक्षिणाः

^{१०.९.४१}कुतश्चापीदृशं सार्थमुपलप्स्यामहे वयम्
यादृशेन पुरस्कृत्य त्वं गतः सर्वपार्थिवान्

^{१०.९.४२}वयमेव त्रयो राजन्गच्छन्तं परमां गतिम्
यद्वै त्वां नानुगच्छामस्तेन तप्स्यामहे वयम्

^{१०.९.४३}त्वत्स्वर्गहीना हीनार्थाः स्मरन्तः सुकृतस्य ते
किं नाम तद्भवेत्कर्म येन त्वानुव्रजेम वै

^{१०.९.४४}दुःखं नूनं कुरुश्रेष्ठ चरिष्यामो महीमिमाम्
हीनानां नस्त्वया राजन्कुतः शान्तिः कुतः सुखम्

^{१०.९.४५}गत्वैतांस्तु महाराज समेत्य त्वं महारथान्
यथाश्रेष्ठं यथाज्येष्ठं पूजयेर्वचनान्मम

^{१०.९.४६}आचार्यं पूजयित्वा च केतुं सर्वधनुष्मताम्
हतं मयाद्य शंसेथा धृष्टद्युम्नं नराधिप

^{१०.९.४७}परिष्वजेथा राजानं बाह्लिकं सुमहारथम्
सैन्धवं सोमदत्तं च भूरिश्रवसमेव च

^{१०.९.४८}तथा पूर्वगतानन्यान्स्वर्गं पार्थिवसत्तमान्
अस्मद्वाक्यात्परिष्वज्य पृच्छेथास्त्वमनामयम्

^{१०.९.४९}इत्येवमुक्त्वा राजानं भग्नसक्थमचेतसम्
अश्वत्थामा समुद्वीक्ष्य पुनर्वचनमब्रवीत्

^{१०.९.५०}दुर्योधन जीवसि चेद्वाचं श्रोत्रसुखां शृणु
सप्त पाण्डवतः शेषा धार्तराष्ट्रास्त्रयो वयम्

^{१०.९.५१}ते चैव भ्रातरः पञ्च वासुदेवोऽथ सात्यकिः
अहं च कृतवर्मा च कृपः शारद्वतस्तथा

^{१०.९.५२}द्रौपदेया हताः सर्वे धृष्टद्युम्नस्य चात्मजाः
पाञ्चाला निहताः सर्वे मत्स्यशेषं च भारत

^{१०.९.५३}कृते प्रतिकृतं पश्य हतपुत्रा हि पाण्डवाः
सौप्तिके शिबिरं तेषां हतं सनरवाहनम्

^{१०.९.५४}मया च पापकर्मासौ धृष्टद्युम्नो महीपते
प्रविश्य शिबिरं रात्रौ पशुमारेण मारितः

^{१०.९.५५}दुर्योधनस्तु तां वाचं निशम्य मनसः प्रियाम्
प्रतिलभ्य पुनश्चेत इदं वचनमब्रवीत्

^{१०.९.५६}न मेऽकरोत्तद्गाङ्गेयो न कर्णो न च ते पिता
यत्त्वया कृपभोजाभ्यां सहितेनाद्य मे कृतम्

^{१०.९.५७}स चेत्सेनापतिः क्षुद्रो हतः सार्धं शिखण्डिना
तेन मन्ये मघवता सममात्मानमद्य वै

^{१०.९.५८}स्वस्ति प्राप्नुत भद्रं वः स्वर्गे नः संगमः पुनः
इत्येवमुक्त्वा तूष्णीं स कुरुराजो महामनाः
प्राणानुदसृजद्वीरः सुहृदां शोकमादधत्

^{१०.९.५९}तथेति ते परिष्वक्ताः परिष्वज्य च तं नृपम्
पुनः पुनः प्रेक्षमाणाः स्वकानारुरुहू रथान्

^{१०.९.६०}इत्येवं तव पुत्रस्य निशम्य करुणां गिरम्
प्रत्यूषकाले शोकार्तः प्राधावं नगरं प्रति

^{१०.९.६१}तव पुत्रे गते स्वर्गं शोकार्तस्य ममानघ
ऋषिदत्तं प्रनष्टं तद्दिव्यदर्शित्वमद्य वै

^{१०.९.६२}वैशंपायन उवाच

^{१०.९.६३}इति श्रुत्वा स नृपतिः पुत्रज्ञातिवधं तदा
निःश्वस्य दीर्घमुष्णं च ततश्चिन्तापरोऽभवत्