^{१२.१५१.१}भीष्म उवाच

^{१२.१५१.२}एवमुक्त्वा तु राजेन्द्र शल्मलिं ब्रह्मवित्तमः
नारदः पवने सर्वं शल्मलेर्वाक्यमब्रवीत्

^{१२.१५१.३}हिमवत्पृष्ठजः कश्चिच्छल्मलिः परिवारवान्
बृहन्मूलो बृहच्छाखः स त्वां वायोऽवमन्यते

^{१२.१५१.४}बहून्याक्षेपयुक्तानि त्वामाह वचनानि सः
न युक्तानि मया वायो तानि वक्तुं त्वयि प्रभो

^{१२.१५१.५}जानामि त्वामहं वायो सर्वप्राणभृतां वरम्
वरिष्ठं च गरिष्ठं च क्रोधे वैवस्वतं यथा

^{१२.१५१.६}एवं तु वचनं श्रुत्वा नारदस्य समीरणः
शल्मलिं तमुपागम्य क्रुद्धो वचनमब्रवीत्

^{१२.१५१.७}शल्मले नारदे यत्तत्त्वयोक्तं मद्विगर्हणम्
अहं वायुः प्रभावं ते दर्शयाम्यात्मनो बलम्

^{१२.१५१.८}नाहं त्वा नाभिजानामि विदितश्चासि मे द्रुम
पितामहः प्रजासर्गे त्वयि विश्रान्तवान्प्रभुः

^{१२.१५१.९}तस्य विश्रमणादेव प्रसादो यः कृतस्तव
रक्ष्यसे तेन दुर्बुद्धे नात्मवीर्याद्द्रुमाधम

^{१२.१५१.१०}यन्मा त्वमवजानीषे यथान्यं प्राकृतं तथा
दर्शयाम्येष आत्मानं यथा मामवभोत्स्यसे

^{१२.१५१.११}एवमुक्तस्ततः प्राह शल्मलिः प्रहसन्निव
पवन त्वं वने क्रुद्धो दर्शयात्मानमात्मना

^{१२.१५१.१२}मयि वै त्यज्यतां क्रोधः किं मे क्रुद्धः करिष्यसि
न ते बिभेमि पवन यद्यपि त्वं स्वयंप्रभुः

^{१२.१५१.१३}इत्येवमुक्तः पवनः श्व इत्येवाब्रवीद्वचः
दर्शयिष्यामि ते तेजस्ततो रात्रिरुपागमत्

^{१२.१५१.१४}अथ निश्चित्य मनसा शल्मलिर्वातकारितम्
पश्यमानस्तदात्मानमसमं मातरिश्वनः

^{१२.१५१.१५}नारदे यन्मया प्रोक्तं पवनं प्रति तन्मृषा
असमर्थो ह्यहं वायोर्बलेन बलवान्हि सः

^{१२.१५१.१६}मारुतो बलवान्नित्यं यथैनं नारदोऽब्रवीत्
अहं हि दुर्बलोऽन्येभ्यो वृक्षेभ्यो नात्र संशयः

^{१२.१५१.१७}किं तु बुद्ध्या समो नास्ति मम कश्चिद्वनस्पतिः
तदहं बुद्धिमास्थाय भयं मोक्ष्ये समीरणात्

^{१२.१५१.१८}यदि तां बुद्धिमास्थाय चरेयुः पर्णिनो वने
अरिष्टाः स्युः सदा क्रुद्धात्पवनान्नात्र संशयः

^{१२.१५१.१९}तेऽत्र बाला न जानन्ति यथा नैनान्समीरणः
समीरयेत संक्रुद्धो यथा जानाम्यहं तथा

^{१२.१५१.२०}ततो निश्चित्य मनसा शल्मलिः क्षुभितस्तदा
शाखाः स्कन्धान्प्रशाखाश्च स्वयमेव व्यशातयत्

^{१२.१५१.२१}स परित्यज्य शाखाश्च पत्राणि कुसुमानि च
प्रभाते वायुमायान्तं प्रत्यैक्षत वनस्पतिः

^{१२.१५१.२२}ततः क्रुद्धः श्वसन्वायुः पातयन्वै महाद्रुमान्
आजगामाथ तं देशं स्थितो यत्र स शल्मलिः

^{१२.१५१.२३}तं हीनपर्णं पतिताग्रशाखं; विशीर्णपुष्पं प्रसमीक्ष्य वायुः
उवाच वाक्यं स्मयमान एनं; मुदा युतं शल्मलिं रुग्णशाखम्

^{१२.१५१.२४}अहमप्येवमेव त्वां कुर्वाणः शल्मले रुषा
आत्मना यत्कृतं कृत्स्नं शाखानामपकर्षणम्

^{१२.१५१.२५}हीनपुष्पाग्रशाखस्त्वं शीर्णाङ्कुरपलाशवान्
आत्मदुर्मन्त्रितेनेह मद्वीर्यवशगोऽभवः

^{१२.१५१.२६}एतच्छ्रुत्वा वचो वायोः शल्मलिर्व्रीडितस्तदा
अतप्यत वचः स्मृत्वा नारदो यत्तदाब्रवीत्

^{१२.१५१.२७}एवं यो राजशार्दूल दुर्बलः सन्बलीयसा
वैरमासज्जते बालस्तप्यते शल्मलिर्यथा

^{१२.१५१.२८}तस्माद्वैरं न कुर्वीत दुर्बलो बलवत्तरैः
शोचेद्धि वैरं कुर्वाणो यथा वै शल्मलिस्तथा

^{१२.१५१.२९}न हि वैरं महात्मानो विवृण्वन्त्यपकारिषु
शनैः शनैर्महाराज दर्शयन्ति स्म ते बलम्

^{१२.१५१.३०}वैरं न कुर्वीत नरो दुर्बुद्धिर्बुद्धिजीविना
बुद्धिर्बुद्धिमतो याति तूलेष्विव हुताशनः

^{१२.१५१.३१}न हि बुद्ध्या समं किंचिद्विद्यते पुरुषे नृप
तथा बलेन राजेन्द्र न समोऽस्तीति चिन्तयेत्

^{१२.१५१.३२}तस्मात्क्षमेत बालाय जडाय बधिराय च
बलाधिकाय राजेन्द्र तद्दृष्टं त्वयि शत्रुहन्

^{१२.१५१.३३}अक्षौहिण्यो दशैका च सप्त चैव महाद्युते
बलेन न समा राजन्नर्जुनस्य महात्मनः

^{१२.१५१.३४}हतास्ताश्चैव भग्नाश्च पाण्डवेन यशस्विना
चरता बलमास्थाय पाकशासनिना मृधे

^{१२.१५१.३५}उक्तास्ते राजधर्माश्च आपद्धर्माश्च भारत
विस्तरेण महाराज किं भूयः प्रब्रवीमि ते