^{१२.२५५.१}जाजलिरुवाच

^{१२.२५५.२}यथा प्रवर्तितो धर्मस्तुलां धारयता त्वया
स्वर्गद्वारं च वृत्तिं च भूतानामवरोत्स्यते

^{१२.२५५.३}कृष्या ह्यन्नं प्रभवति ततस्त्वमपि जीवसि
पशुभिश्चौषधीभिश्च मर्त्या जीवन्ति वाणिज

^{१२.२५५.४}यतो यज्ञः प्रभवति नास्तिक्यमपि जल्पसि
न हि वर्तेदयं लोको वार्तामुत्सृज्य केवलम्

^{१२.२५५.५}तुलाधार उवाच

^{१२.२५५.६}वक्ष्यामि जाजले वृत्तिं नास्मि ब्राह्मण नास्तिकः
न च यज्ञं विनिन्दामि यज्ञवित्तु सुदुर्लभः

^{१२.२५५.७}नमो ब्राह्मणयज्ञाय ये च यज्ञविदो जनाः
स्वयज्ञं ब्राह्मणा हित्वा क्षात्रं यज्ञमिहास्थिताः

^{१२.२५५.८}लुब्धैर्वित्तपरैर्ब्रह्मन्नास्तिकैः संप्रवर्तितम्
वेदवादानविज्ञाय सत्याभासमिवानृतम्

^{१२.२५५.९}इदं देयमिदं देयमिति नान्तं चिकीर्षति
अतः स्तैन्यं प्रभवति विकर्माणि च जाजले
तदेव सुकृतं हव्यं येन तुष्यन्ति देवताः

^{१२.२५५.१०}नमस्कारेण हविषा स्वाध्यायैरौषधैस्तथा
पूजा स्याद्देवतानां हि यथा शास्त्रनिदर्शनम्

^{१२.२५५.११}इष्टापूर्तादसाधूनां विषमा जायते प्रजा
लुब्धेभ्यो जायते लुब्धः समेभ्यो जायते समः

^{१२.२५५.१२}यजमानो यथात्मानमृत्विजश्च तथा प्रजाः
यज्ञात्प्रजा प्रभवति नभसोऽम्भ इवामलम्

^{१२.२५५.१३}अग्नौ प्रास्ताहुतिर्ब्रह्मन्नादित्यमुपतिष्ठति
आदित्याज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः

^{१२.२५५.१४}तस्मात्स्वनुष्ठितात्पूर्वे सर्वान्कामांश्च लेभिरे
अकृष्टपच्या पृथिवी आशीर्भिर्वीरुधोऽभवन्
न ते यज्ञेष्वात्मसु वा फलं पश्यन्ति किंचन

^{१२.२५५.१५}शङ्कमानाः फलं यज्ञे ये यजेरन्कथंचन
जायन्तेऽसाधवो धूर्ता लुब्धा वित्तप्रयोजनाः

^{१२.२५५.१६}स स्म पापकृतां लोकान्गच्छेदशुभकर्मणा
प्रमाणमप्रमाणेन यः कुर्यादशुभं नरः
पापात्मा सोऽकृतप्रज्ञः सदैवेह द्विजोत्तम

^{१२.२५५.१७}कर्तव्यमिति कर्तव्यं वेत्ति यो ब्राह्मणोभयम्
ब्रह्मैव वर्तते लोके नैति कर्तव्यतां पुनः

^{१२.२५५.१८}विगुणं च पुनः कर्म ज्याय इत्यनुशुश्रुम
सर्वभूतोपघातश्च फलभावे च संयमः

^{१२.२५५.१९}सत्ययज्ञा दमयज्ञा अलुब्धाश्चात्मतृप्तयः
उत्पन्नत्यागिनः सर्वे जना आसन्नमत्सराः

^{१२.२५५.२०}क्षेत्रक्षेत्रज्ञतत्त्वज्ञाः स्वयज्ञपरिनिष्ठिताः
ब्राह्मं वेदमधीयन्तस्तोषयन्त्यमरानपि

^{१२.२५५.२१}अखिलं दैवतं सर्वं ब्रह्म ब्राह्मणसंश्रितम्
तृप्यन्ति तृप्यतो देवास्तृप्तास्तृप्तस्य जाजले

^{१२.२५५.२२}यथा सर्वरसैस्तृप्तो नाभिनन्दति किंचन
तथा प्रज्ञानतृप्तस्य नित्यं तृप्तिः सुखोदया

^{१२.२५५.२३}धर्मारामा धर्मसुखाः कृत्स्नव्यवसितास्तथा
अस्ति नस्तत्त्वतो भूय इति प्रज्ञागवेषिणः

^{१२.२५५.२४}ज्ञानविज्ञानिनः केचित्परं पारं तितीर्षवः
अतीव तत्सदा पुण्यं पुण्याभिजनसंहितम्

^{१२.२५५.२५}यत्र गत्वा न शोचन्ति न च्यवन्ति व्यथन्ति च
ते तु तद्ब्रह्मणः स्थानं प्राप्नुवन्तीह सात्त्विकाः

^{१२.२५५.२६}नैव ते स्वर्गमिच्छन्ति न यजन्ति यशोधनैः
सतां वर्त्मानुवर्तन्ते यथाबलमहिंसया

^{१२.२५५.२७}वनस्पतीनोषधीश्च फलमूलं च ते विदुः
न चैतानृत्विजो लुब्धा याजयन्ति धनार्थिनः

^{१२.२५५.२८}स्वमेव चार्थं कुर्वाणा यज्ञं चक्रुः पुनर्द्विजाः
परिनिष्ठितकर्माणः प्रजानुग्रहकाम्यया

^{१२.२५५.२९}प्रापयेयुः प्रजाः स्वर्गं स्वधर्मचरणेन वै
इति मे वर्तते बुद्धिः समा सर्वत्र जाजले

^{१२.२५५.३०}प्रयुञ्जते यानि यज्ञे सदा प्राज्ञा द्विजर्षभ
तेन ते देवयानेन पथा यान्ति महामुने

^{१२.२५५.३१}आवृत्तिस्तत्र चैकस्य नास्त्यावृत्तिर्मनीषिणाम्
उभौ तौ देवयानेन गच्छतो जाजले पथा

^{१२.२५५.३२}स्वयं चैषामनडुहो युज्यन्ति च वहन्ति च
स्वयमुस्राश्च दुह्यन्ते मनःसंकल्पसिद्धिभिः

^{१२.२५५.३३}स्वयं यूपानुपादाय यजन्ते स्वाप्तदक्षिणैः
यस्तथाभावितात्मा स्यात्स गामालब्धुमर्हति

^{१२.२५५.३४}ओषधीभिस्तथा ब्रह्मन्यजेरंस्ते नतादृशाः
बुद्धित्यागं पुरस्कृत्य तादृशं प्रब्रवीमि ते

^{१२.२५५.३५}निराशिषमनारम्भं निर्नमस्कारमस्तुतिम्
अक्षीणं क्षीणकर्माणं तं देवा ब्राह्मणं विदुः

^{१२.२५५.३६}नाश्रावयन्न च यजन्न ददद्ब्राह्मणेषु च
ग्राम्यां वृत्तिं लिप्समानः कां गतिं याति जाजले
इदं तु दैवतं कृत्वा यथा यज्ञमवाप्नुयात्

^{१२.२५५.३७}जाजलिरुवाच

^{१२.२५५.३८}न वै मुनीनां शृणुमः स्म तत्त्वं; पृच्छामि त्वा वाणिज कष्टमेतत्
पूर्वे पूर्वे चास्य नावेक्षमाणा; नातः परं तमृषयः स्थापयन्ति

^{१२.२५५.३९}अस्मिन्नेवात्मतीर्थे न पशवः प्राप्नुयुः सुखम्
अथ स्वकर्मणा केन वाणिज प्राप्नुयात्सुखम्
शंस मे तन्महाप्राज्ञ भृशं वै श्रद्दधामि ते

^{१२.२५५.४०}तुलाधार उवाच

^{१२.२५५.४१}उत यज्ञा उतायज्ञा मखं नार्हन्ति ते क्वचित्
आज्येन पयसा दध्ना पूर्णाहुत्या विशेषतः
वालैः शृङ्गेण पादेन संभवत्येव गौर्मखम्

^{१२.२५५.४२}पत्नीं चानेन विधिना प्रकरोति नियोजयन्
पुरोडाशो हि सर्वेषां पशूनां मेध्य उच्यते

^{१२.२५५.४३}सर्वा नद्यः सरस्वत्यः सर्वे पुण्याः शिलोच्चयाः
जाजले तीर्थमात्मैव मा स्म देशातिथिर्भव

^{१२.२५५.४४}एतानीदृशकान्धर्मानाचरन्निह जाजले
कारणैर्धर्ममन्विच्छन्न लोकानाप्नुते शुभान्

^{१२.२५५.४५}भीष्म उवाच

^{१२.२५५.४६}एतानीदृशकान्धर्मांस्तुलाधारः प्रशंसति
उपपत्त्या हि संपन्नान्नित्यं सद्भिर्निषेवितान्