^{१२.३३८.१}जनमेजय उवाच

^{१२.३३८.२}बहवः पुरुषा ब्रह्मन्नुताहो एक एव तु
को ह्यत्र पुरुषः श्रेष्ठः को वा योनिरिहोच्यते

^{१२.३३८.३}वैशंपायन उवाच

^{१२.३३८.४}बहवः पुरुषा लोके सांख्ययोगविचारिणाम्
नैतदिच्छन्ति पुरुषमेकं कुरुकुलोद्वह

^{१२.३३८.५}बहूनां पुरुषाणां च यथैका योनिरुच्यते
तथा तं पुरुषं विश्वं व्याख्यास्यामि गुणाधिकम्

^{१२.३३८.६}नमस्कृत्वा तु गुरवे व्यासायामिततेजसे
तपोयुक्ताय दान्ताय वन्द्याय परमर्षये

^{१२.३३८.७}इदं पुरुषसूक्तं हि सर्ववेदेषु पार्थिव
ऋतं सत्यं च विख्यातमृषिसिंहेन चिन्तितम्

^{१२.३३८.८}उत्सर्गेणापवादेन ऋषिभिः कपिलादिभिः
अध्यात्मचिन्तामाश्रित्य शास्त्राण्युक्तानि भारत

^{१२.३३८.९}समासतस्तु यद्व्यासः पुरुषैकत्वमुक्तवान्
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि प्रसादादमितौजसः

^{१२.३३८.१०}अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
ब्रह्मणा सह संवादं त्र्यम्बकस्य विशां पते

^{१२.३३८.११}क्षीरोदस्य समुद्रस्य मध्ये हाटकसप्रभः
वैजयन्त इति ख्यातः पर्वतप्रवरो नृप

^{१२.३३८.१२}तत्राध्यात्मगतिं देव एकाकी प्रविचिन्तयन्
वैराजसदने नित्यं वैजयन्तं निषेवते

^{१२.३३८.१३}अथ तत्रासतस्तस्य चतुर्वक्त्रस्य धीमतः
ललाटप्रभवः पुत्रः शिव आगाद्यदृच्छया
आकाशेनैव योगीशः पुरा त्रिनयनः प्रभुः

^{१२.३३८.१४}ततः खान्निपपाताशु धरणीधरमूर्धनि
अग्रतश्चाभवत्प्रीतो ववन्दे चापि पादयोः

^{१२.३३८.१५}तं पादयोर्निपतितं दृष्ट्वा सव्येन पाणिना
उत्थापयामास तदा प्रभुरेकः प्रजापतिः

^{१२.३३८.१६}उवाच चैनं भगवांश्चिरस्यागतमात्मजम्
स्वागतं ते महाबाहो दिष्ट्या प्राप्तोऽसि मेऽन्तिकम्

^{१२.३३८.१७}कच्चित्ते कुशलं पुत्र स्वाध्यायतपसोः सदा
नित्यमुग्रतपास्त्वं हि ततः पृच्छामि ते पुनः

^{१२.३३८.१८}रुद्र उवाच

^{१२.३३८.१९}त्वत्प्रसादेन भगवन्स्वाध्यायतपसोर्मम
कुशलं चाव्ययं चैव सर्वस्य जगतस्तथा

^{१२.३३८.२०}चिरदृष्टो हि भगवान्वैराजसदने मया
ततोऽहं पर्वतं प्राप्तस्त्विमं त्वत्पादसेवितम्

^{१२.३३८.२१}कौतूहलं चापि हि मे एकान्तगमनेन ते
नैतत्कारणमल्पं हि भविष्यति पितामह

^{१२.३३८.२२}किं नु तत्सदनं श्रेष्ठं क्षुत्पिपासाविवर्जितम्
सुरासुरैरध्युषितमृषिभिश्चामितप्रभैः

^{१२.३३८.२३}गन्धर्वैरप्सरोभिश्च सततं संनिषेवितम्
उत्सृज्येमं गिरिवरमेकाकी प्राप्तवानसि

^{१२.३३८.२४}ब्रह्मोवाच

^{१२.३३८.२५}वैजयन्तो गिरिवरः सततं सेव्यते मया
अत्रैकाग्रेण मनसा पुरुषश्चिन्त्यते विराट्

^{१२.३३८.२६}रुद्र उवाच

^{१२.३३८.२७}बहवः पुरुषा ब्रह्मंस्त्वया सृष्टाः स्वयंभुवा
सृज्यन्ते चापरे ब्रह्मन्स चैकः पुरुषो विराट्

^{१२.३३८.२८}को ह्यसौ चिन्त्यते ब्रह्मंस्त्वया वै पुरुषोत्तमः
एतन्मे संशयं ब्रूहि महत्कौतूहलं हि मे

^{१२.३३८.२९}ब्रह्मोवाच

^{१२.३३८.३०}बहवः पुरुषाः पुत्र ये त्वया समुदाहृताः
एवमेतदतिक्रान्तं द्रष्टव्यं नैवमित्यपि
आधारं तु प्रवक्ष्यामि एकस्य पुरुषस्य ते

^{१२.३३८.३१}बहूनां पुरुषाणां स यथैका योनिरुच्यते
तथा तं पुरुषं विश्वं परमं सुमहत्तमम्
निर्गुणं निर्गुणा भूत्वा प्रविशन्ति सनातनम्