^{१२.७४.१}भीष्म उवाच

^{१२.७४.२}राज्ञा पुरोहितः कार्यो भवेद्विद्वान्बहुश्रुतः
उभौ समीक्ष्य धर्मार्थावप्रमेयावनन्तरम्

^{१२.७४.३}धर्मात्मा धर्मविद्येषां राज्ञां राजन्पुरोहितः
राजा चैवंगुणो येषां कुशलं तेषु सर्वशः

^{१२.७४.४}उभौ प्रजा वर्धयतो देवान्पूर्वान्परान्पितॄन्
यौ समेयास्थितौ धर्मे श्रद्धेयौ सुतपस्विनौ

^{१२.७४.५}परस्परस्य सुहृदौ संमतौ समचेतसौ
ब्रह्मक्षत्रस्य संमानात्प्रजाः सुखमवाप्नुयुः

^{१२.७४.६}विमाननात्तयोरेव प्रजा नश्येयुरेव ह
ब्रह्मक्षत्रं हि सर्वेषां धर्माणां मूलमुच्यते

^{१२.७४.७}अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
ऐलकश्यपसंवादं तं निबोध युधिष्ठिर

^{१२.७४.८}ऐल उवाच

^{१२.७४.९}यदा हि ब्रह्म प्रजहाति क्षत्रं; क्षत्रं यदा वा प्रजहाति ब्रह्म
अन्वग्बलं कतमेऽस्मिन्भजन्ते; तथाबल्यं कतमेऽस्मिन्वियन्ति

^{१२.७४.१०}कश्यप उवाच

^{१२.७४.११}व्यृद्धं राष्ट्रं भवति क्षत्रियस्य; ब्रह्म क्षत्रं यत्र विरुध्यते ह
अन्वग्बलं दस्यवस्तद्भजन्ते;ऽबल्यं तथा तत्र वियन्ति सन्तः

^{१२.७४.१२}नैषामुक्षा वर्धते नोत उस्रा; न गर्गरो मथ्यते नो यजन्ते
नैषां पुत्रा वेदमधीयते च; यदा ब्रह्म क्षत्रियाः संत्यजन्ति

^{१२.७४.१३}नैषामुक्षा वर्धते जातु गेहे; नाधीयते सप्रजा नो यजन्ते
अपध्वस्ता दस्युभूता भवन्ति; ये ब्राह्मणाः क्षत्रियान्संत्यजन्ति

^{१२.७४.१४}एतौ हि नित्यसंयुक्तावितरेतरधारणे
क्षत्रं हि ब्रह्मणो योनिर्योनिः क्षत्रस्य च द्विजाः

^{१२.७४.१५}उभावेतौ नित्यमभिप्रपन्नौ; संप्रापतुर्महतीं श्रीप्रतिष्ठाम्
तयोः संधिर्भिद्यते चेत्पुराण;स्ततः सर्वं भवति हि संप्रमूढम्

^{१२.७४.१६}नात्र प्लवं लभते पारगामी; महागाधे नौरिव संप्रणुन्ना
चातुर्वर्ण्यं भवति च संप्रमूढं; ततः प्रजाः क्षयसंस्था भवन्ति

^{१२.७४.१७}ब्रह्मवृक्षो रक्ष्यमाणो मधु हेम च वर्षति
अरक्ष्यमाणः सततमश्रु पापं च वर्षति

^{१२.७४.१८}अब्रह्मचारी चरणादपेतो; यदा ब्रह्मा ब्रह्मणि त्राणमिच्छेत्
आश्चर्यशो वर्षति तत्र देव;स्तत्राभीक्ष्णं दुःसहाश्चाविशन्ति

^{१२.७४.१९}स्त्रियं हत्वा ब्राह्मणं वापि पापः; सभायां यत्र लभतेऽनुवादम्
राज्ञः सकाशे न बिभेति चापि; ततो भयं जायते क्षत्रियस्य

^{१२.७४.२०}पापैः पापे क्रियमाणेऽतिवेलं; ततो रुद्रो जायते देव एषः
पापैः पापाः संजनयन्ति रुद्रं; ततः सर्वान्साध्वसाधून्हिनस्ति

^{१२.७४.२१}ऐल उवाच

^{१२.७४.२२}कुतो रुद्रः कीदृशो वापि रुद्रः; सत्त्वैः सत्त्वं दृश्यते वध्यमानम्
एतद्विद्वन्कश्यप मे प्रचक्ष्व; यतो रुद्रो जायते देव एषः

^{१२.७४.२३}कश्यप उवाच

^{१२.७४.२४}आत्मा रुद्रो हृदये मानवानां; स्वं स्वं देहं परदेहं च हन्ति
वातोत्पातैः सदृशं रुद्रमाहु;र्दावैर्जीमूतैः सदृशं रूपमस्य

^{१२.७४.२५}ऐल उवाच

^{१२.७४.२६}न वै वातं परिवृनोति कश्चि;न्न जीमूतो वर्षति नैव दावः
तथायुक्तो दृश्यते मानवेषु; कामद्वेषाद्बध्यते मुच्यते च

^{१२.७४.२७}कश्यप उवाच

^{१२.७४.२८}यथैकगेहे जातवेदाः प्रदीप्तः; कृत्स्नं ग्रामं प्रदहेत्स त्वरावान्
विमोहनं कुरुते देव एष; ततः सर्वं स्पृश्यते पुण्यपापैः

^{१२.७४.२९}ऐल उवाच

^{१२.७४.३०}यदि दण्डः स्पृशते पुण्यभाजं; पापैः पापे क्रियमाणेऽविशेषात्
कस्य हेतोः सुकृतं नाम कुर्या;द्दुष्कृतं वा कस्य हेतोर्न कुर्यात्

^{१२.७४.३१}कश्यप उवाच

^{१२.७४.३२}असंत्यागात्पापकृतामपापां;स्तुल्यो दण्डः स्पृशते मिश्रभावात्
शुष्केणार्द्रं दह्यते मिश्रभावा;न्न मिश्रः स्यात्पापकृद्भिः कथंचित्

^{१२.७४.३३}ऐल उवाच

^{१२.७४.३४}साध्वसाधून्धारयतीह भूमिः; साध्वसाधूंस्तापयतीह सूर्यः
साध्वसाधून्वातयतीह वायु;रापस्तथा साध्वसाधून्वहन्ति

^{१२.७४.३५}कश्यप उवाच

^{१२.७४.३६}एवमस्मिन्वर्तते लोक एव; नामुत्रैवं वर्तते राजपुत्र
प्रेत्यैतयोरन्तरवान्विशेषो; यो वै पुण्यं चरते यश्च पापम्

^{१२.७४.३७}पुण्यस्य लोको मधुमान्घृतार्चि;र्हिरण्यज्योतिरमृतस्य नाभिः
तत्र प्रेत्य मोदते ब्रह्मचारी; न तत्र मृत्युर्न जरा नोत दुःखम्

^{१२.७४.३८}पापस्य लोको निरयोऽप्रकाशो; नित्यं दुःखः शोकभूयिष्ठ एव
तत्रात्मानं शोचते पापकर्मा; बह्वीः समाः प्रपतन्नप्रतिष्ठः

^{१२.७४.३९}मिथो भेदाद्ब्राह्मणक्षत्रियाणां; प्रजा दुःखं दुःसहं चाविशन्ति
एवं ज्ञात्वा कार्य एवेह विद्वा;न्पुरोहितो नैकविद्यो नृपेण

^{१२.७४.४०}तं चैवान्वभिषिच्येत तथा धर्मो विधीयते
अग्र्यो हि ब्राह्मणः प्रोक्तः सर्वस्यैवेह धर्मतः

^{१२.७४.४१}पूर्वं हि ब्राह्मणाः सृष्टा इति धर्मविदो विदुः
ज्येष्ठेनाभिजनेनास्य प्राप्तं सर्वं यदुत्तरम्

^{१२.७४.४२}तस्मान्मान्यश्च पूज्यश्च ब्राह्मणः प्रसृताग्रभुक्
सर्वं श्रेष्ठं वरिष्ठं च निवेद्यं तस्य धर्मतः

^{१२.७४.४३}अवश्यमेतत्कर्तव्यं राज्ञा बलवतापि हि
ब्रह्म वर्धयति क्षत्रं क्षत्रतो ब्रह्म वर्धते