^{१२.९४.१}वामदेव उवाच

^{१२.९४.२}यत्राधर्मं प्रणयते दुर्बले बलवत्तरः
तां वृत्तिमुपजीवन्ति ये भवन्ति तदन्वयाः

^{१२.९४.३}राजानमनुवर्तन्ते तं पापाभिप्रवर्तकम्
अविनीतमनुष्यं तत्क्षिप्रं राष्ट्रं विनश्यति

^{१२.९४.४}यद्वृत्तिमुपजीवन्ति प्रकृतिस्थस्य मानवाः
तदेव विषमस्थस्य स्वजनोऽपि न मृष्यते

^{१२.९४.५}साहसप्रकृतिर्यत्र कुरुते किंचिदुल्बणम्
अशास्त्रलक्षणो राजा क्षिप्रमेव विनश्यति

^{१२.९४.६}योऽत्यन्ताचरितां वृत्तिं क्षत्रियो नानुवर्तते
जितानामजितानां च क्षत्रधर्मादपैति सः

^{१२.९४.७}द्विषन्तं कृतकर्माणं गृहीत्वा नृपती रणे
यो न मानयते द्वेषात्क्षत्रधर्मादपैति सः

^{१२.९४.८}शक्तः स्यात्सुमुखो राजा कुर्यात्कारुण्यमापदि
प्रियो भवति भूतानां न च विभ्रश्यते श्रियः

^{१२.९४.९}अप्रियं यस्य कुर्वीत भूयस्तस्य प्रियं चरेत्
नचिरेण प्रियः स स्याद्योऽप्रियः प्रियमाचरेत्

^{१२.९४.१०}मृषावादं परिहरेत्कुर्यात्प्रियमयाचितः
न च कामान्न संरम्भान्न द्वेषाद्धर्ममुत्सृजेत्

^{१२.९४.११}नापत्रपेत प्रश्नेषु नाभिभव्यां गिरं सृजेत्
न त्वरेत न चासूयेत्तथा संगृह्यते परः

^{१२.९४.१२}प्रिये नातिभृशं हृष्येदप्रिये न च संज्वरेत्
न मुह्येदर्थकृच्छ्रेषु प्रजाहितमनुस्मरन्

^{१२.९४.१३}यः प्रियं कुरुते नित्यं गुणतो वसुधाधिपः
तस्य कर्माणि सिध्यन्ति न च संत्यज्यते श्रिया

^{१२.९४.१४}निवृत्तं प्रतिकूलेभ्यो वर्तमानमनुप्रिये
भक्तं भजेत नृपतिस्तद्वै वृत्तं सतामिह

^{१२.९४.१५}अप्रकीर्णेन्द्रियं प्राज्ञमत्यन्तानुगतं शुचिम्
शक्तं चैवानुरक्तं च युञ्ज्यान्महति कर्मणि

^{१२.९४.१६}एवमेव गुणैर्युक्तो यो न रज्यति भूमिपम्
भर्तुरर्थेष्वसूयन्तं न तं युञ्जीत कर्मणि

^{१२.९४.१७}मूढमैन्द्रियकं लुब्धमनार्यचरितं शठम्
अनतीतोपधं हिंस्रं दुर्बुद्धिमबहुश्रुतम्

^{१२.९४.१८}त्यक्तोपात्तं मद्यरतं द्यूतस्त्रीमृगयापरम्
कार्ये महति यो युञ्ज्याद्धीयते स नृपः श्रियः

^{१२.९४.१९}रक्षितात्मा तु यो राजा रक्ष्यान्यश्चानुरक्षति
प्रजाश्च तस्य वर्धन्ते ध्रुवं च महदश्नुते

^{१२.९४.२०}ये केचिद्भूमिपतयस्तान्सर्वानन्ववेक्षयेत्
सुहृद्भिरनभिख्यातैस्तेन राजा न रिष्यते

^{१२.९४.२१}अपकृत्य बलस्थस्य दूरस्थोऽस्मीति नाश्वसेत्
श्येनानुचरितैर्ह्येते निपतन्ति प्रमाद्यतः

^{१२.९४.२२}दृढमूलस्त्वदुष्टात्मा विदित्वा बलमात्मनः
अबलानभियुञ्जीत न तु ये बलवत्तराः

^{१२.९४.२३}विक्रमेण महीं लब्ध्वा प्रजा धर्मेण पालयन्
आहवे निधनं कुर्याद्राजा धर्मपरायणः

^{१२.९४.२४}मरणान्तमिदं सर्वं नेह किंचिदनामयम्
तस्माद्धर्मे स्थितो राजा प्रजा धर्मेण पालयेत्

^{१२.९४.२५}रक्षाधिकरणं युद्धं तथा धर्मानुशासनम्
मन्त्रचिन्त्यं सुखं काले पञ्चभिर्वर्धते मही

^{१२.९४.२६}एतानि यस्य गुप्तानि स राजा राजसत्तम
सततं वर्तमानोऽत्र राजा भुङ्क्ते महीमिमाम्

^{१२.९४.२७}नैतान्येकेन शक्यानि सातत्येनान्ववेक्षितुम्
एतेष्वाप्तान्प्रतिष्ठाप्य राजा भुङ्क्ते महीं चिरम्

^{१२.९४.२८}दातारं संविभक्तारं मार्दवोपगतं शुचिम्
असंत्यक्तमनुष्यं च तं जनाः कुर्वते प्रियम्

^{१२.९४.२९}यस्तु निःश्रेयसं ज्ञात्वा ज्ञानं तत्प्रतिपद्यते
आत्मनो मतमुत्सृज्य तं लोकोऽनुविधीयते

^{१२.९४.३०}योऽर्थकामस्य वचनं प्रातिकूल्यान्न मृष्यते
शृणोति प्रतिकूलानि विमना नचिरादिव

^{१२.९४.३१}अग्राम्यचरितां बुद्धिमत्यन्तं यो न बुध्यते
जितानामजितानां च क्षत्रधर्मादपैति सः

^{१२.९४.३२}मुख्यानमात्यान्यो हित्वा निहीनान्कुरुते प्रियान्
स वै व्यसनमासाद्य गाधमार्तो न विन्दति

^{१२.९४.३३}यः कल्याणगुणाञ्ज्ञातीन्द्वेषान्नैवाभिमन्यते
अदृढात्मा दृढक्रोधो नास्यार्थो रमतेऽन्तिके

^{१२.९४.३४}अथ यो गुणसंपन्नान्हृदयस्याप्रियानपि
प्रियेण कुरुते वश्यांश्चिरं यशसि तिष्ठति

^{१२.९४.३५}नाकाले प्रणयेदर्थान्नाप्रिये जातु संज्वरेत्
प्रिये नातिभृशं हृष्येद्युज्येतारोग्यकर्मणि

^{१२.९४.३६}के मानुरक्ता राजानः के भयात्समुपाश्रिताः
मध्यस्थदोषाः के चैषामिति नित्यं विचिन्तयेत्

^{१२.९४.३७}न जातु बलवान्भूत्वा दुर्बले विश्वसेत्क्वचित्
भारुण्डसदृशा ह्येते निपतन्ति प्रमाद्यतः

^{१२.९४.३८}अपि सर्वैर्गुणैर्युक्तं भर्तारं प्रियवादिनम्
अभिद्रुह्यति पापात्मा तस्माद्धि विभिषेज्जनात्

^{१२.९४.३९}एतां राजोपनिषदं ययातिः स्माह नाहुषः
मनुष्यविजये युक्तो हन्ति शत्रूननुत्तमान्