^{३.६२.१}बृहदश्व उवाच

^{३.६२.२}सा तच्छ्रुत्वानवद्याङ्गी सार्थवाहवचस्तदा
अगच्छत्तेन वै सार्धं भर्तृदर्शनलालसा

^{३.६२.३}अथ काले बहुतिथे वने महति दारुणे
तडागं सर्वतोभद्रं पद्मसौगन्धिकं महत्

^{३.६२.४}ददृशुर्वणिजो रम्यं प्रभूतयवसेन्धनम्
बहुमूलफलोपेतं नानापक्षिगणैर्वृतम्

^{३.६२.५}तं दृष्ट्वा मृष्टसलिलं मनोहरसुखावहम्
सुपरिश्रान्तवाहास्ते निवेशाय मनो दधुः

^{३.६२.६}संमते सार्थवाहस्य विविशुर्वनमुत्तमम्
उवास सार्थः सुमहान्वेलामासाद्य पश्चिमाम्

^{३.६२.७}अथार्धरात्रसमये निःशब्दस्तिमिते तदा
सुप्ते सार्थे परिश्रान्ते हस्तियूथमुपागमत्
पानीयार्थं गिरिनदीं मदप्रस्रवणाविलाम्

^{३.६२.८}मार्गं संरुध्य संसुप्तं पद्मिन्याः सार्थमुत्तमम्
सुप्तं ममर्द सहसा चेष्टमानं महीतले

^{३.६२.९}हाहारवं प्रमुञ्चन्तः सार्थिकाः शरणार्थिनः
वनगुल्मांश्च धावन्तो निद्रान्धा महतो भयात्
केचिद्दन्तैः करैः केचित्केचित्पद्भ्यां हता नराः

^{३.६२.१०}गोखरोष्ट्राश्वबहुलं पदातिजनसंकुलम्
भयार्तं धावमानं तत्परस्परहतं तदा

^{३.६२.११}घोरान्नादान्विमुञ्चन्तो निपेतुर्धरणीतले
वृक्षेष्वासज्य संभग्नाः पतिता विषमेषु च
तथा तन्निहतं सर्वं समृद्धं सार्थमण्डलम्

^{३.६२.१२}अथापरेद्युः संप्राप्ते हतशिष्टा जनास्तदा
वनगुल्माद्विनिष्क्रम्य शोचन्तो वैशसं कृतम्
भ्रातरं पितरं पुत्रं सखायं च जनाधिप

^{३.६२.१३}अशोचत्तत्र वैदर्भी किं नु मे दुष्कृतं कृतम्
योऽपि मे निर्जनेऽरण्ये संप्राप्तोऽयं जनार्णवः
हतोऽयं हस्तियूथेन मन्दभाग्यान्ममैव तु

^{३.६२.१४}प्राप्तव्यं सुचिरं दुःखं मया नूनमसंशयम्
नाप्राप्तकालो म्रियते श्रुतं वृद्धानुशासनम्

^{३.६२.१५}यन्नाहमद्य मृदिता हस्तियूथेन दुःखिता
न ह्यदैवकृतं किंचिन्नराणामिह विद्यते

^{३.६२.१६}न च मे बालभावेऽपि किंचिद्व्यपकृतं कृतम्
कर्मणा मनसा वाचा यदिदं दुःखमागतम्

^{३.६२.१७}मन्ये स्वयंवरकृते लोकपालाः समागताः
प्रत्याख्याता मया तत्र नलस्यार्थाय देवताः
नूनं तेषां प्रभावेन वियोगं प्राप्तवत्यहम्

^{३.६२.१८}एवमादीनि दुःखानि सा विलप्य वराङ्गना
हतशिष्टैः सह तदा ब्राह्मणैर्वेदपारगैः
अगच्छद्राजशार्दूल दुःखशोकपरायणा

^{३.६२.१९}गच्छन्ती सा चिरात्कालात्पुरमासादयन्महत्
सायाह्ने चेदिराजस्य सुबाहोः सत्यवादिनः
वस्त्रार्धकर्तसंवीता प्रविवेश पुरोत्तमम्

^{३.६२.२०}तां विवर्णां कृशां दीनां मुक्तकेशीममार्जनाम्
उन्मत्तामिव गच्छन्तीं ददृशुः पुरवासिनः

^{३.६२.२१}प्रविशन्तीं तु तां दृष्ट्वा चेदिराजपुरीं तदा
अनुजग्मुस्ततो बाला ग्रामिपुत्राः कुतूहलात्

^{३.६२.२२}सा तैः परिवृतागच्छत्समीपं राजवेश्मनः
तां प्रासादगतापश्यद्राजमाता जनैर्वृताम्

^{३.६२.२३}सा जनं वारयित्वा तं प्रासादतलमुत्तमम्
आरोप्य विस्मिता राजन्दमयन्तीमपृच्छत

^{३.६२.२४}एवमप्यसुखाविष्टा बिभर्षि परमं वपुः
भासि विद्युदिवाभ्रेषु शंस मे कासि कस्य वा

^{३.६२.२५}न हि ते मानुषं रूपं भूषणैरपि वर्जितम्
असहाया नरेभ्यश्च नोद्विजस्यमरप्रभे

^{३.६२.२६}तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या भैमी वचनमब्रवीत्
मानुषीं मां विजानीहि भर्तारं समनुव्रताम्

^{३.६२.२७}सैरन्ध्रीं जातिसंपन्नां भुजिष्यां कामवासिनीम्
फलमूलाशनामेकां यत्रसायंप्रतिश्रयाम्

^{३.६२.२८}असंख्येयगुणो भर्ता मां च नित्यमनुव्रतः
भर्तारमपि तं वीरं छायेवानपगा सदा

^{३.६२.२९}तस्य दैवात्प्रसङ्गोऽभूदतिमात्रं स्म देवने
द्यूते स निर्जितश्चैव वनमेकोऽभ्युपेयिवान्

^{३.६२.३०}तमेकवसनं वीरमुन्मत्तमिव विह्वलम्
आश्वासयन्ती भर्तारमहमन्वगमं वनम्

^{३.६२.३१}स कदाचिद्वने वीरः कस्मिंश्चित्कारणान्तरे
क्षुत्परीतः सुविमनास्तदप्येकं व्यसर्जयत्

^{३.६२.३२}तमेकवसनं नग्नमुन्मत्तं गतचेतसम्
अनुव्रजन्ती बहुला न स्वपामि निशाः सदा

^{३.६२.३३}ततो बहुतिथे काले सुप्तामुत्सृज्य मां क्वचित्
वाससोऽर्धं परिच्छिद्य त्यक्तवान्मामनागसम्

^{३.६२.३४}तं मार्गमाणा भर्तारं दह्यमाना दिनक्षपाः
न विन्दाम्यमरप्रख्यं प्रियं प्राणधनेश्वरम्

^{३.६२.३५}तामश्रुपरिपूर्णाक्षीं विलपन्तीं तथा बहु
राजमाताब्रवीदार्तां भैमीमार्ततरा स्वयम्

^{३.६२.३६}वसस्व मयि कल्याणि प्रीतिर्मे त्वयि वर्तते
मृगयिष्यन्ति ते भद्रे भर्तारं पुरुषा मम

^{३.६२.३७}अथ वा स्वयमागच्छेत्परिधावन्नितस्ततः
इहैव वसती भद्रे भर्तारमुपलप्स्यसे

^{३.६२.३८}राजमातुर्वचः श्रुत्वा दमयन्ती वचोऽब्रवीत्
समयेनोत्सहे वस्तुं त्वयि वीरप्रजायिनि

^{३.६२.३९}उच्छिष्टं नैव भुञ्जीयां न कुर्यां पादधावनम्
न चाहं पुरुषानन्यान्संभाषेयं कथंचन

^{३.६२.४०}प्रार्थयेद्यदि मां कश्चिद्दण्ड्यस्ते स पुमान्भवेत्
भर्तुरन्वेषणार्थं तु पश्येयं ब्राह्मणानहम्

^{३.६२.४१}यद्येवमिह कर्तव्यं वसाम्यहमसंशयम्
अतोऽन्यथा न मे वासो वर्तते हृदये क्वचित्

^{३.६२.४२}तां प्रहृष्टेन मनसा राजमातेदमब्रवीत्
सर्वमेतत्करिष्यामि दिष्ट्या ते व्रतमीदृशम्

^{३.६२.४३}एवमुक्त्वा ततो भैमीं राजमाता विशां पते
उवाचेदं दुहितरं सुनन्दां नाम भारत

^{३.६२.४४}सैरन्ध्रीमभिजानीष्व सुनन्दे देवरूपिणीम्
एतया सह मोदस्व निरुद्विग्नमनाः स्वयम्