^{९.५५.१}वैशंपायन उवाच

^{९.५५.२}ततो वाग्युद्धमभवत्तुमुलं जनमेजय
यत्र दुःखान्वितो राजा धृतराष्ट्रोऽब्रवीदिदम्

^{९.५५.३}धिगस्तु खलु मानुष्यं यस्य निष्ठेयमीदृशी
एकादशचमूभर्ता यत्र पुत्रो ममाभिभूः

^{९.५५.४}आज्ञाप्य सर्वान्नृपतीन्भुक्त्वा चेमां वसुंधराम्
गदामादाय वेगेन पदातिः प्रस्थितो रणम्

^{९.५५.५}भूत्वा हि जगतो नाथो ह्यनाथ इव मे सुतः
गदामुद्यम्य यो याति किमन्यद्भागधेयतः

^{९.५५.६}अहो दुःखं महत्प्राप्तं पुत्रेण मम संजय
एवमुक्त्वा स दुःखार्तो विरराम जनाधिपः

^{९.५५.७}संजय उवाच

^{९.५५.८}स मेघनिनदो हर्षाद्विनदन्निव गोवृषः
आजुहाव ततः पार्थं युद्धाय युधि वीर्यवान्

^{९.५५.९}भीममाह्वयमाने तु कुरुराजे महात्मनि
प्रादुरासन्सुघोराणि रूपाणि विविधान्युत

^{९.५५.१०}ववुर्वाताः सनिर्घाताः पांसुवर्षं पपात च
बभूवुश्च दिशः सर्वास्तिमिरेण समावृताः

^{९.५५.११}महास्वनाः सनिर्घातास्तुमुला रोमहर्षणाः
पेतुस्तथोल्काः शतशः स्फोटयन्त्यो नभस्तलम्

^{९.५५.१२}राहुश्चाग्रसदादित्यमपर्वणि विशां पते
चकम्पे च महाकम्पं पृथिवी सवनद्रुमा

^{९.५५.१३}रूक्षाश्च वाताः प्रववुर्नीचैः शर्करवर्षिणः
गिरीणां शिखराण्येव न्यपतन्त महीतले

^{९.५५.१४}मृगा बहुविधाकाराः संपतन्ति दिशो दश
दीप्ताः शिवाश्चाप्यनदन्घोररूपाः सुदारुणाः

^{९.५५.१५}निर्घाताश्च महाघोरा बभूवू रोमहर्षणाः
दीप्तायां दिशि राजेन्द्र मृगाश्चाशुभवादिनः

^{९.५५.१६}उदपानगताश्चापो व्यवर्धन्त समन्ततः
अशरीरा महानादाः श्रूयन्ते स्म तदा नृप

^{९.५५.१७}एवमादीनि दृष्ट्वाथ निमित्तानि वृकोदरः
उवाच भ्रातरं ज्येष्ठं धर्मराजं युधिष्ठिरम्

^{९.५५.१८}नैष शक्तो रणे जेतुं मन्दात्मा मां सुयोधनः
अद्य क्रोधं विमोक्ष्यामि निगूढं हृदये चिरम्
सुयोधने कौरवेन्द्रे खाण्डवे पावको यथा

^{९.५५.१९}शल्यमद्योद्धरिष्यामि तव पाण्डव हृच्छयम्
निहत्य गदया पापमिमं कुरुकुलाधमम्

^{९.५५.२०}अद्य कीर्तिमयीं मालां प्रतिमोक्ष्याम्यहं त्वयि
हत्वेमं पापकर्माणं गदया रणमूर्धनि

^{९.५५.२१}अद्यास्य शतधा देहं भिनद्मि गदयानया
नायं प्रवेष्टा नगरं पुनर्वारणसाह्वयम्

^{९.५५.२२}सर्पोत्सर्गस्य शयने विषदानस्य भोजने
प्रमाणकोट्यां पातस्य दाहस्य जतुवेश्मनि

^{९.५५.२३}सभायामवहासस्य सर्वस्वहरणस्य च
वर्षमज्ञातवासस्य वनवासस्य चानघ

^{९.५५.२४}अद्यान्तमेषां दुःखानां गन्ता भरतसत्तम
एकाह्ना विनिहत्येमं भविष्याम्यात्मनोऽनृणः

^{९.५५.२५}अद्यायुर्धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेरकृतात्मनः
समाप्तं भरतश्रेष्ठ मातापित्रोश्च दर्शनम्

^{९.५५.२६}अद्यायं कुरुराजस्य शंतनोः कुलपांसनः
प्राणाञ्श्रियं च राज्यं च त्यक्त्वा शेष्यति भूतले

^{९.५५.२७}राजा च धृतराष्ट्रोऽद्य श्रुत्वा पुत्रं मया हतम्
स्मरिष्यत्यशुभं कर्म यत्तच्छकुनिबुद्धिजम्

^{९.५५.२८}इत्युक्त्वा राजशार्दूल गदामादाय वीर्यवान्
अवातिष्ठत युद्धाय शक्रो वृत्रमिवाह्वयन्

^{९.५५.२९}तमुद्यतगदं दृष्ट्वा कैलासमिव शृङ्गिणम्
भीमसेनः पुनः क्रुद्धो दुर्योधनमुवाच ह

^{९.५५.३०}राज्ञश्च धृतराष्ट्रस्य तथा त्वमपि चात्मनः
स्मर तद्दुष्कृतं कर्म यद्वृत्तं वारणावते

^{९.५५.३१}द्रौपदी च परिक्लिष्टा सभायां यद्रजस्वला
द्यूते च वञ्चितो राजा यत्त्वया सौबलेन च

^{९.५५.३२}वने दुःखं च यत्प्राप्तमस्माभिस्त्वत्कृतं महत्
विराटनगरे चैव योन्यन्तरगतैरिव
तत्सर्वं यातयाम्यद्य दिष्ट्या दृष्टोऽसि दुर्मते

^{९.५५.३३}त्वत्कृतेऽसौ हतः शेते शरतल्पे प्रतापवान्
गाङ्गेयो रथिनां श्रेष्ठो निहतो याज्ञसेनिना

^{९.५५.३४}हतो द्रोणश्च कर्णश्च तथा शल्यः प्रतापवान्
वैराग्नेरादिकर्ता च शकुनिः सौबलो हतः

^{९.५५.३५}प्रातिकामी तथा पापो द्रौपद्याः क्लेशकृद्धतः
भ्रातरस्ते हताः सर्वे शूरा विक्रान्तयोधिनः

^{९.५५.३६}एते चान्ये च बहवो निहतास्त्वत्कृते नृपाः
त्वामद्य निहनिष्यामि गदया नात्र संशयः

^{९.५५.३७}इत्येवमुच्चै राजेन्द्र भाषमाणं वृकोदरम्
उवाच वीतभी राजन्पुत्रस्ते सत्यविक्रमः

^{९.५५.३८}किं कत्थितेन बहुधा युध्यस्व त्वं वृकोदर
अद्य तेऽहं विनेष्यामि युद्धश्रद्धां कुलाधम

^{९.५५.३९}नैव दुर्योधनः क्षुद्र केनचित्त्वद्विधेन वै
शक्यस्त्रासयितुं वाचा यथान्यः प्राकृतो नरः

^{९.५५.४०}चिरकालेप्सितं दिष्ट्या हृदयस्थमिदं मम
त्वया सह गदायुद्धं त्रिदशैरुपपादितम्

^{९.५५.४१}किं वाचा बहुनोक्तेन कत्थितेन च दुर्मते
वाणी संपद्यतामेषा कर्मणा मा चिरं कृथाः

^{९.५५.४२}तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्व एवाभ्यपूजयन्
राजानः सोमकाश्चैव ये तत्रासन्समागताः

^{९.५५.४३}ततः संपूजितः सर्वैः संप्रहृष्टतनूरुहः
भूयो धीरं मनश्चक्रे युद्धाय कुरुनन्दनः

^{९.५५.४४}तं मत्तमिव मातङ्गं तलतालैर्नराधिपाः
भूयः संहर्षयां चक्रुर्दुर्योधनममर्षणम्

^{९.५५.४५}तं महात्मा महात्मानं गदामुद्यम्य पाण्डवः
अभिदुद्राव वेगेन धार्तराष्ट्रं वृकोदरः

^{९.५५.४६}बृंहन्ति कुञ्जरास्तत्र हया हेषन्ति चासकृत्
शस्त्राणि चाप्यदीप्यन्त पाण्डवानां जयैषिणाम्