^{९.६०.१}धृतराष्ट्र उवाच

^{९.६०.२}हतं दुर्योधनं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे
पाण्डवाः सृञ्जयाश्चैव किमकुर्वत संजय

^{९.६०.३}संजय उवाच

^{९.६०.४}हतं दुर्योधनं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे
सिंहेनेव महाराज मत्तं वनगजं वने

^{९.६०.५}प्रहृष्टमनसस्तत्र कृष्णेन सह पाण्डवाः
पाञ्चालाः सृञ्जयाश्चैव निहते कुरुनन्दने

^{९.६०.६}आविध्यन्नुत्तरीयाणि सिंहनादांश्च नेदिरे
नैतान्हर्षसमाविष्टानियं सेहे वसुंधरा

^{९.६०.७}धनूंष्यन्ये व्याक्षिपन्त ज्याश्चाप्यन्ये तथाक्षिपन्
दध्मुरन्ये महाशङ्खानन्ये जघ्नुश्च दुन्दुभीः

^{९.६०.८}चिक्रीडुश्च तथैवान्ये जहसुश्च तवाहिताः
अब्रुवंश्चासकृद्वीरा भीमसेनमिदं वचः

^{९.६०.९}दुष्करं भवता कर्म रणेऽद्य सुमहत्कृतम्
कौरवेन्द्रं रणे हत्वा गदयातिकृतश्रमम्

^{९.६०.१०}इन्द्रेणेव हि वृत्रस्य वधं परमसंयुगे
त्वया कृतममन्यन्त शत्रोर्वधमिमं जनाः

^{९.६०.११}चरन्तं विविधान्मार्गान्मण्डलानि च सर्वशः
दुर्योधनमिमं शूरं कोऽन्यो हन्याद्वृकोदरात्

^{९.६०.१२}वैरस्य च गतः पारं त्वमिहान्यैः सुदुर्गमम्
अशक्यमेतदन्येन संपादयितुमीदृशम्

^{९.६०.१३}कुञ्जरेणेव मत्तेन वीर संग्राममूर्धनि
दुर्योधनशिरो दिष्ट्या पादेन मृदितं त्वया

^{९.६०.१४}सिंहेन महिषस्येव कृत्वा संगरमद्भुतम्
दुःशासनस्य रुधिरं दिष्ट्या पीतं त्वयानघ

^{९.६०.१५}ये विप्रकुर्वन्राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम्
मूर्ध्नि तेषां कृतः पादो दिष्ट्या ते स्वेन कर्मणा

^{९.६०.१६}अमित्राणामधिष्ठानाद्वधाद्दुर्योधनस्य च
भीम दिष्ट्या पृथिव्यां ते प्रथितं सुमहद्यशः

^{९.६०.१७}एवं नूनं हते वृत्रे शक्रं नन्दन्ति बन्दिनः
तथा त्वां निहतामित्रं वयं नन्दाम भारत

^{९.६०.१८}दुर्योधनवधे यानि रोमाणि हृषितानि नः
अद्यापि न विहृष्यन्ति तानि तद्विद्धि भारत
इत्यब्रुवन्भीमसेनं वातिकास्तत्र संगताः

^{९.६०.१९}तान्हृष्टान्पुरुषव्याघ्रान्पाञ्चालान्पाण्डवैः सह
ब्रुवतः सदृशं तत्र प्रोवाच मधुसूदनः

^{९.६०.२०}न न्याय्यं निहतः शत्रुर्भूयो हन्तुं जनाधिपाः
असकृद्वाग्भिरुग्राभिर्निहतो ह्येष मन्दधीः

^{९.६०.२१}तदैवैष हतः पापो यदैव निरपत्रपः
लुब्धः पापसहायश्च सुहृदां शासनातिगः

^{९.६०.२२}बहुशो विदुरद्रोणकृपगाङ्गेयसृञ्जयैः
पाण्डुभ्यः प्रोच्यमानोऽपि पित्र्यमंशं न दत्तवान्

^{९.६०.२३}नैष योग्योऽद्य मित्रं वा शत्रुर्वा पुरुषाधमः
किमनेनातिनुन्नेन वाग्भिः काष्ठसधर्मणा

^{९.६०.२४}रथेष्वारोहत क्षिप्रं गच्छामो वसुधाधिपाः
दिष्ट्या हतोऽयं पापात्मा सामात्यज्ञातिबान्धवः

^{९.६०.२५}इति श्रुत्वा त्वधिक्षेपं कृष्णाद्दुर्योधनो नृपः
अमर्षवशमापन्न उदतिष्ठद्विशां पते

^{९.६०.२६}स्फिग्देशेनोपविष्टः स दोर्भ्यां विष्टभ्य मेदिनीम्
दृष्टिं भ्रूसंकटां कृत्वा वासुदेवे न्यपातयत्

^{९.६०.२७}अर्धोन्नतशरीरस्य रूपमासीन्नृपस्य तत्
क्रुद्धस्याशीविषस्येव च्छिन्नपुच्छस्य भारत

^{९.६०.२८}प्राणान्तकरणीं घोरां वेदनामविचिन्तयन्
दुर्योधनो वासुदेवं वाग्भिरुग्राभिरार्दयत्

^{९.६०.२९}कंसदासस्य दायाद न ते लज्जास्त्यनेन वै
अधर्मेण गदायुद्धे यदहं विनिपातितः

^{९.६०.३०}ऊरू भिन्धीति भीमस्य स्मृतिं मिथ्या प्रयच्छता
किं न विज्ञातमेतन्मे यदर्जुनमवोचथाः

^{९.६०.३१}घातयित्वा महीपालानृजुयुद्धान्सहस्रशः
जिह्मैरुपायैर्बहुभिर्न ते लज्जा न ते घृणा

^{९.६०.३२}अहन्यहनि शूराणां कुर्वाणः कदनं महत्
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य घातितस्ते पितामहः

^{९.६०.३३}अश्वत्थाम्नः सनामानं हत्वा नागं सुदुर्मते
आचार्यो न्यासितः शस्त्रं किं तन्न विदितं मम

^{९.६०.३४}स चानेन नृशंसेन धृष्टद्युम्नेन वीर्यवान्
पात्यमानस्त्वया दृष्टो न चैनं त्वमवारयः

^{९.६०.३५}वधार्थं पाण्डुपुत्रस्य याचितां शक्तिमेव च
घटोत्कचे व्यंसयथाः कस्त्वत्तः पापकृत्तमः

^{९.६०.३६}छिन्नबाहुः प्रायगतस्तथा भूरिश्रवा बली
त्वया निसृष्टेन हतः शैनेयेन दुरात्मना

^{९.६०.३७}कुर्वाणश्चोत्तमं कर्म कर्णः पार्थजिगीषया
व्यंसनेनाश्वसेनस्य पन्नगेन्द्रसुतस्य वै

^{९.६०.३८}पुनश्च पतिते चक्रे व्यसनार्तः पराजितः
पातितः समरे कर्णश्चक्रव्यग्रोऽग्रणीर्नृणाम्

^{९.६०.३९}यदि मां चापि कर्णं च भीष्मद्रोणौ च संयुगे
ऋजुना प्रतियुध्येथा न ते स्याद्विजयो ध्रुवम्

^{९.६०.४०}त्वया पुनरनार्येण जिह्ममार्गेण पार्थिवाः
स्वधर्ममनुतिष्ठन्तो वयं चान्ये च घातिताः

^{९.६०.४१}वासुदेव उवाच

^{९.६०.४२}हतस्त्वमसि गान्धारे सभ्रातृसुतबान्धवः
सगणः ससुहृच्चैव पापमार्गमनुष्ठितः

^{९.६०.४३}तवैव दुष्कृतैर्वीरौ भीष्मद्रोणौ निपातितौ
कर्णश्च निहतः संख्ये तव शीलानुवर्तकः

^{९.६०.४४}याच्यमानो मया मूढ पित्र्यमंशं न दित्ससि
पाण्डवेभ्यः स्वराज्यार्धं लोभाच्छकुनिनिश्चयात्

^{९.६०.४५}विषं ते भीमसेनाय दत्तं सर्वे च पाण्डवाः
प्रदीपिता जतुगृहे मात्रा सह सुदुर्मते

^{९.६०.४६}सभायां याज्ञसेनी च कृष्टा द्यूते रजस्वला
तदैव तावद्दुष्टात्मन्वध्यस्त्वं निरपत्रपः

^{९.६०.४७}अनक्षज्ञं च धर्मज्ञं सौबलेनाक्षवेदिना
निकृत्या यत्पराजैषीस्तस्मादसि हतो रणे

^{९.६०.४८}जयद्रथेन पापेन यत्कृष्णा क्लेशिता वने
यातेषु मृगयां तेषु तृणबिन्दोरथाश्रमे

^{९.६०.४९}अभिमन्युश्च यद्बाल एको बहुभिराहवे
त्वद्दोषैर्निहतः पाप तस्मादसि हतो रणे

^{९.६०.५०}दुर्योधन उवाच

^{९.६०.५१}अधीतं विधिवद्दत्तं भूः प्रशास्ता ससागरा
मूर्ध्नि स्थितममित्राणां को नु स्वन्ततरो मया

^{९.६०.५२}यदिष्टं क्षत्रबन्धूनां स्वधर्ममनुपश्यताम्
तदिदं निधनं प्राप्तं को नु स्वन्ततरो मया

^{९.६०.५३}देवार्हा मानुषा भोगाः प्राप्ता असुलभा नृपैः
ऐश्वर्यं चोत्तमं प्राप्तं को नु स्वन्ततरो मया

^{९.६०.५४}ससुहृत्सानुबन्धश्च स्वर्गं गन्ताहमच्युत
यूयं विहतसंकल्पाः शोचन्तो वर्तयिष्यथ

^{९.६०.५५}संजय उवाच

^{९.६०.५६}अस्य वाक्यस्य निधने कुरुराजस्य भारत
अपतत्सुमहद्वर्षं पुष्पाणां पुण्यगन्धिनाम्

^{९.६०.५७}अवादयन्त गन्धर्वा जगुश्चाप्सरसां गणाः
सिद्धाश्च मुमुचुर्वाचः साधु साध्विति भारत

^{९.६०.५८}ववौ च सुरभिर्वायुः पुण्यगन्धो मृदुः सुखः
व्यराजतामलं चैव नभो वैडूर्यसंनिभम्

^{९.६०.५९}अत्यद्भुतानि ते दृष्ट्वा वासुदेवपुरोगमाः
दुर्योधनस्य पूजां च दृष्ट्वा व्रीडामुपागमन्

^{९.६०.६०}हतांश्चाधर्मतः श्रुत्वा शोकार्ताः शुशुचुर्हि ते
भीष्मं द्रोणं तथा कर्णं भूरिश्रवसमेव च

^{९.६०.६१}तांस्तु चिन्तापरान्दृष्ट्वा पाण्डवान्दीनचेतसः
प्रोवाचेदं वचः कृष्णो मेघदुन्दुभिनिस्वनः

^{९.६०.६२}नैष शक्योऽतिशीघ्रास्त्रस्ते च सर्वे महारथाः
ऋजुयुद्धेन विक्रान्ता हन्तुं युष्माभिराहवे

^{९.६०.६३}उपाया विहिता ह्येते मया तस्मान्नराधिपाः
अन्यथा पाण्डवेयानां नाभविष्यज्जयः क्वचित्

^{९.६०.६४}ते हि सर्वे महात्मानश्चत्वारोऽतिरथा भुवि
न शक्या धर्मतो हन्तुं लोकपालैरपि स्वयम्

^{९.६०.६५}तथैवायं गदापाणिर्धार्तराष्ट्रो गतक्लमः
न शक्यो धर्मतो हन्तुं कालेनापीह दण्डिना

^{९.६०.६६}न च वो हृदि कर्तव्यं यदयं घातितो नृपः
मिथ्यावध्यास्तथोपायैर्बहवः शत्रवोऽधिकाः

^{९.६०.६७}पूर्वैरनुगतो मार्गो देवैरसुरघातिभिः
सद्भिश्चानुगतः पन्थाः स सर्वैरनुगम्यते

^{९.६०.६८}कृतकृत्याः स्म सायाह्ने निवासं रोचयामहे
साश्वनागरथाः सर्वे विश्रमामो नराधिपाः

^{९.६०.६९}वासुदेववचः श्रुत्वा तदानीं पाण्डवैः सह
पाञ्चाला भृशसंहृष्टा विनेदुः सिंहसंघवत्

^{९.६०.७०}ततः प्राध्मापयञ्शङ्खान्पाञ्चजन्यं च माधवः
हृष्टा दुर्योधनं दृष्ट्वा निहतं पुरुषर्षभाः