^{१.२२०.१}जनमेजय उवाच

^{१.२२०.२}किमर्थं शार्ङ्गकानग्निर्न ददाह तथागते
तस्मिन्वने दह्यमाने ब्रह्मन्नेतद्वदाशु मे

^{१.२२०.३}अदाहे ह्यश्वसेनस्य दानवस्य मयस्य च
कारणं कीर्तितं ब्रह्मञ्शार्ङ्गकानां न कीर्तितम्

^{१.२२०.४}तदेतदद्भुतं ब्रह्मञ्शार्ङ्गानामविनाशनम्
कीर्तयस्वाग्निसंमर्दे कथं ते न विनाशिताः

^{१.२२०.५}वैशंपायन उवाच

^{१.२२०.६}यदर्थं शार्ङ्गकानग्निर्न ददाह तथागते
तत्ते सर्वं यथावृत्तं कथयिष्यामि भारत

^{१.२२०.७}धर्मज्ञानां मुख्यतमस्तपस्वी संशितव्रतः
आसीन्महर्षिः श्रुतवान्मन्दपाल इति श्रुतः

^{१.२२०.८}स मार्गमास्थितो राजन्नृषीणामूर्ध्वरेतसाम्
स्वाध्यायवान्धर्मरतस्तपस्वी विजितेन्द्रियः

^{१.२२०.९}स गत्वा तपसः पारं देहमुत्सृज्य भारत
जगाम पितृलोकाय न लेभे तत्र तत्फलम्

^{१.२२०.१०}स लोकानफलान्दृष्ट्वा तपसा निर्जितानपि
पप्रच्छ धर्मराजस्य समीपस्थान्दिवौकसः

^{१.२२०.११}किमर्थमावृता लोका ममैते तपसार्जिताः
किं मया न कृतं तत्र यस्येदं कर्मणः फलम्

^{१.२२०.१२}तत्राहं तत्करिष्यामि यदर्थमिदमावृतम्
फलमेतस्य तपसः कथयध्वं दिवौकसः

^{१.२२०.१३}देवा ऊचुः

^{१.२२०.१४}ऋणिनो मानवा ब्रह्मञ्जायन्ते येन तच्छृणु
क्रियाभिर्ब्रह्मचर्येण प्रजया च न संशयः

^{१.२२०.१५}तदपाक्रियते सर्वं यज्ञेन तपसा सुतैः
तपस्वी यज्ञकृच्चासि न तु ते विद्यते प्रजा

^{१.२२०.१६}त इमे प्रसवस्यार्थे तव लोकाः समावृताः
प्रजायस्व ततो लोकानुपभोक्तासि शाश्वतान्

^{१.२२०.१७}पुन्नाम्नो नरकात्पुत्रस्त्रातीति पितरं मुने
तस्मादपत्यसंताने यतस्व द्विजसत्तम

^{१.२२०.१८}वैशंपायन उवाच

^{१.२२०.१९}तच्छ्रुत्वा मन्दपालस्तु तेषां वाक्यं दिवौकसाम्
क्व नु शीघ्रमपत्यं स्याद्बहुलं चेत्यचिन्तयत्

^{१.२२०.२०}स चिन्तयन्नभ्यगच्छद्बहुलप्रसवान्खगान्
शार्ङ्गिकां शार्ङ्गको भूत्वा जरितां समुपेयिवान्

^{१.२२०.२१}तस्यां पुत्रानजनयच्चतुरो ब्रह्मवादिनः
तानपास्य स तत्रैव जगाम लपितां प्रति
बालान्सुतानण्डगतान्मात्रा सह मुनिर्वने

^{१.२२०.२२}तस्मिन्गते महाभागे लपितां प्रति भारत
अपत्यस्नेहसंविग्ना जरिता बह्वचिन्तयत्

^{१.२२०.२३}तेन त्यक्तानसंत्याज्यानृषीनण्डगतान्वने
नाजहत्पुत्रकानार्ता जरिता खाण्डवे नृप
बभार चैतान्संजातान्स्ववृत्त्या स्नेहविक्लवा

^{१.२२०.२४}ततोऽग्निं खाण्डवं दग्धुमायान्तं दृष्टवानृषिः
मन्दपालश्चरंस्तस्मिन्वने लपितया सह

^{१.२२०.२५}तं संकल्पं विदित्वास्य ज्ञात्वा पुत्रांश्च बालकान्
सोऽभितुष्टाव विप्रर्षिर्ब्राह्मणो जातवेदसम्
पुत्रान्परिददद्भीतो लोकपालं महौजसम्

^{१.२२०.२६}मन्दपाल उवाच

^{१.२२०.२७}त्वमग्ने सर्वदेवानां मुखं त्वमसि हव्यवाट्
त्वमन्तः सर्वभूतानां गूढश्चरसि पावक

^{१.२२०.२८}त्वामेकमाहुः कवयस्त्वामाहुस्त्रिविधं पुनः
त्वामष्टधा कल्पयित्वा यज्ञवाहमकल्पयन्

^{१.२२०.२९}त्वया सृष्टमिदं विश्वं वदन्ति परमर्षयः
त्वदृते हि जगत्कृत्स्नं सद्यो न स्याद्धुताशन

^{१.२२०.३०}तुभ्यं कृत्वा नमो विप्राः स्वकर्मविजितां गतिम्
गच्छन्ति सह पत्नीभिः सुतैरपि च शाश्वतीम्

^{१.२२०.३१}त्वामग्ने जलदानाहुः खे विषक्तान्सविद्युतः
दहन्ति सर्वभूतानि त्वत्तो निष्क्रम्य हायनाः

^{१.२२०.३२}जातवेदस्तवैवेयं विश्वसृष्टिर्महाद्युते
तवैव कर्म विहितं भूतं सर्वं चराचरम्

^{१.२२०.३३}त्वयापो विहिताः पूर्वं त्वयि सर्वमिदं जगत्
त्वयि हव्यं च कव्यं च यथावत्संप्रतिष्ठितम्

^{१.२२०.३४}अग्ने त्वमेव ज्वलनस्त्वं धाता त्वं बृहस्पतिः
त्वमश्विनौ यमौ मित्रः सोमस्त्वमसि चानिलः

^{१.२२०.३५}वैशंपायन उवाच

^{१.२२०.३६}एवं स्तुतस्ततस्तेन मन्दपालेन पावकः
तुतोष तस्य नृपते मुनेरमिततेजसः
उवाच चैनं प्रीतात्मा किमिष्टं करवाणि ते

^{१.२२०.३७}तमब्रवीन्मन्दपालः प्राञ्जलिर्हव्यवाहनम्
प्रदहन्खाण्डवं दावं मम पुत्रान्विसर्जय

^{१.२२०.३८}तथेति तत्प्रतिश्रुत्य भगवान्हव्यवाहनः
खाण्डवे तेन कालेन प्रजज्वाल दिधक्षया