^{१.४३.१}सूत उवाच

^{१.४३.२}वासुकिस्त्वब्रवीद्वाक्यं जरत्कारुमृषिं तदा
सनामा तव कन्येयं स्वसा मे तपसान्विता

^{१.४३.३}भरिष्यामि च ते भार्यां प्रतीच्छेमां द्विजोत्तम
रक्षणं च करिष्येऽस्याः सर्वशक्त्या तपोधन

^{१.४३.४}प्रतिश्रुते तु नागेन भरिष्ये भगिनीमिति
जरत्कारुस्तदा वेश्म भुजगस्य जगाम ह

^{१.४३.५}तत्र मन्त्रविदां श्रेष्ठस्तपोवृद्धो महाव्रतः
जग्राह पाणिं धर्मात्मा विधिमन्त्रपुरस्कृतम्

^{१.४३.६}ततो वासगृहं शुभ्रं पन्नगेन्द्रस्य संमतम्
जगाम भार्यामादाय स्तूयमानो महर्षिभिः

^{१.४३.७}शयनं तत्र वै कॢप्तं स्पर्ध्यास्तरणसंवृतम्
तत्र भार्यासहायः स जरत्कारुरुवास ह

^{१.४३.८}स तत्र समयं चक्रे भार्यया सह सत्तमः
विप्रियं मे न कर्तव्यं न च वाच्यं कदाचन

^{१.४३.९}त्यजेयमप्रिये हि त्वां कृते वासं च ते गृहे
एतद्गृहाण वचनं मया यत्समुदीरितम्

^{१.४३.१०}ततः परमसंविग्ना स्वसा नागपतेस्तु सा
अतिदुःखान्विता वाचं तमुवाचैवमस्त्विति

^{१.४३.११}तथैव सा च भर्तारं दुःखशीलमुपाचरत्
उपायैः श्वेतकाकीयैः प्रियकामा यशस्विनी

^{१.४३.१२}ऋतुकाले ततः स्नाता कदाचिद्वासुकेः स्वसा
भर्तारं तं यथान्यायमुपतस्थे महामुनिम्

^{१.४३.१३}तत्र तस्याः समभवद्गर्भो ज्वलनसंनिभः
अतीव तपसा युक्तो वैश्वानरसमद्युतिः
शुक्लपक्षे यथा सोमो व्यवर्धत तथैव सः

^{१.४३.१४}ततः कतिपयाहस्य जरत्कारुर्महातपाः
उत्सङ्गेऽस्याः शिरः कृत्वा सुष्वाप परिखिन्नवत्

^{१.४३.१५}तस्मिंश्च सुप्ते विप्रेन्द्रे सवितास्तमियाद्गिरिम्
अह्नः परिक्षये ब्रह्मंस्ततः साचिन्तयत्तदा
वासुकेर्भगिनी भीता धर्मलोपान्मनस्विनी

^{१.४३.१६}किं नु मे सुकृतं भूयाद्भर्तुरुत्थापनं न वा
दुःखशीलो हि धर्मात्मा कथं नास्यापराध्नुयाम्

^{१.४३.१७}कोपो वा धर्मशीलस्य धर्मलोपोऽथ वा पुनः
धर्मलोपो गरीयान्वै स्यादत्रेत्यकरोन्मनः

^{१.४३.१८}उत्थापयिष्ये यद्येनं ध्रुवं कोपं करिष्यति
धर्मलोपो भवेदस्य संध्यातिक्रमणे ध्रुवम्

^{१.४३.१९}इति निश्चित्य मनसा जरत्कारुर्भुजंगमा
तमृषिं दीप्ततपसं शयानमनलोपमम्
उवाचेदं वचः श्लक्ष्णं ततो मधुरभाषिणी

^{१.४३.२०}उत्तिष्ठ त्वं महाभाग सूर्योऽस्तमुपगच्छति
संध्यामुपास्स्व भगवन्नपः स्पृष्ट्वा यतव्रतः

^{१.४३.२१}प्रादुष्कृताग्निहोत्रोऽयं मुहूर्तो रम्यदारुणः
संध्या प्रवर्तते चेयं पश्चिमायां दिशि प्रभो

^{१.४३.२२}एवमुक्तः स भगवाञ्जरत्कारुर्महातपाः
भार्यां प्रस्फुरमाणोष्ठ इदं वचनमब्रवीत्

^{१.४३.२३}अवमानः प्रयुक्तोऽयं त्वया मम भुजंगमे
समीपे ते न वत्स्यामि गमिष्यामि यथागतम्

^{१.४३.२४}न हि तेजोऽस्ति वामोरु मयि सुप्ते विभावसोः
अस्तं गन्तुं यथाकालमिति मे हृदि वर्तते

^{१.४३.२५}न चाप्यवमतस्येह वस्तुं रोचेत कस्यचित्
किं पुनर्धर्मशीलस्य मम वा मद्विधस्य वा

^{१.४३.२६}एवमुक्ता जरत्कारुर्भर्त्रा हृदयकम्पनम्
अब्रवीद्भगिनी तत्र वासुकेः संनिवेशने

^{१.४३.२७}नावमानात्कृतवती तवाहं प्रतिबोधनम्
धर्मलोपो न ते विप्र स्यादित्येतत्कृतं मया

^{१.४३.२८}उवाच भार्यामित्युक्तो जरत्कारुर्महातपाः
ऋषिः कोपसमाविष्टस्त्यक्तुकामो भुजंगमाम्

^{१.४३.२९}न मे वागनृतं प्राह गमिष्येऽहं भुजंगमे
समयो ह्येष मे पूर्वं त्वया सह मिथः कृतः

^{१.४३.३०}सुखमस्म्युषितो भद्रे ब्रूयास्त्वं भ्रातरं शुभे
इतो मयि गते भीरु गतः स भगवानिति
त्वं चापि मयि निष्क्रान्ते न शोकं कर्तुमर्हसि

^{१.४३.३१}इत्युक्ता सानवद्याङ्गी प्रत्युवाच पतिं तदा
जरत्कारुं जरत्कारुश्चिन्ताशोकपरायणा

^{१.४३.३२}बाष्पगद्गदया वाचा मुखेन परिशुष्यता
कृताञ्जलिर्वरारोहा पर्यश्रुनयना ततः
धैर्यमालम्ब्य वामोरूर्हृदयेन प्रवेपता

^{१.४३.३३}न मामर्हसि धर्मज्ञ परित्यक्तुमनागसम्
धर्मे स्थितां स्थितो धर्मे सदा प्रियहिते रताम्

^{१.४३.३४}प्रदाने कारणं यच्च मम तुभ्यं द्विजोत्तम
तदलब्धवतीं मन्दां किं मां वक्ष्यति वासुकिः

^{१.४३.३५}मातृशापाभिभूतानां ज्ञातीनां मम सत्तम
अपत्यमीप्षितं त्वत्तस्तच्च तावन्न दृश्यते

^{१.४३.३६}त्वत्तो ह्यपत्यलाभेन ज्ञातीनां मे शिवं भवेत्
संप्रयोगो भवेन्नायं मम मोघस्त्वया द्विज

^{१.४३.३७}ज्ञातीनां हितमिच्छन्ती भगवंस्त्वां प्रसादये
इममव्यक्तरूपं मे गर्भमाधाय सत्तम
कथं त्यक्त्वा महात्मा सन्गन्तुमिच्छस्यनागसम्

^{१.४३.३८}एवमुक्तस्तु स मुनिर्भार्यां वचनमब्रवीत्
यद्युक्तमनुरूपं च जरत्कारुस्तपोधनः

^{१.४३.३९}अस्त्येष गर्भः सुभगे तव वैश्वानरोपमः
ऋषिः परमधर्मात्मा वेदवेदाङ्गपारगः

^{१.४३.४०}एवमुक्त्वा स धर्मात्मा जरत्कारुर्महानृषिः
उग्राय तपसे भूयो जगाम कृतनिश्चयः