^{१.५८.१}जनमेजय उवाच

^{१.५८.२}य एते कीर्तिता ब्रह्मन्ये चान्ये नानुकीर्तिताः
सम्यक्ताञ्श्रोतुमिच्छामि राज्ञश्चान्यान्सुवर्चसः

^{१.५८.३}यदर्थमिह संभूता देवकल्पा महारथाः
भुवि तन्मे महाभाग सम्यगाख्यातुमर्हसि

^{१.५८.४}वैशंपायन उवाच

^{१.५८.५}रहस्यं खल्विदं राजन्देवानामिति नः श्रुतम्
तत्तु ते कथयिष्यामि नमस्कृत्वा स्वयंभुवे

^{१.५८.६}त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं कृत्वा निःक्षत्रियां पुरा
जामदग्न्यस्तपस्तेपे महेन्द्रे पर्वतोत्तमे

^{१.५८.७}तदा निःक्षत्रिये लोके भार्गवेण कृते सति
ब्राह्मणान्क्षत्रिया राजन्गर्भार्थिन्योऽभिचक्रमुः

^{१.५८.८}ताभिः सह समापेतुर्ब्राह्मणाः संशितव्रताः
ऋतावृतौ नरव्याघ्र न कामान्नानृतौ तथा

^{१.५८.९}तेभ्यस्तु लेभिरे गर्भान्क्षत्रियास्ताः सहस्रशः
ततः सुषुविरे राजन्क्षत्रियान्वीर्यसंमतान्
कुमारांश्च कुमारीश्च पुनः क्षत्राभिवृद्धये

^{१.५८.१०}एवं तद्ब्राह्मणैः क्षत्रं क्षत्रियासु तपस्विभिः
जातमृध्यत धर्मेण सुदीर्घेणायुषान्वितम्
चत्वारोऽपि तदा वर्णा बभूवुर्ब्राह्मणोत्तराः

^{१.५८.११}अभ्यगच्छन्नृतौ नारीं न कामान्नानृतौ तथा
तथैवान्यानि भूतानि तिर्यग्योनिगतान्यपि
ऋतौ दारांश्च गच्छन्ति तदा स्म भरतर्षभ

^{१.५८.१२}ततोऽवर्धन्त धर्मेण सहस्रशतजीविनः
ताः प्रजाः पृथिवीपाल धर्मव्रतपरायणाः
आधिभिर्व्याधिभिश्चैव विमुक्ताः सर्वशो नराः

^{१.५८.१३}अथेमां सागरापाङ्गां गां गजेन्द्रगताखिलाम्
अध्यतिष्ठत्पुनः क्षत्रं सशैलवनकाननाम्

^{१.५८.१४}प्रशासति पुनः क्षत्रे धर्मेणेमां वसुंधराम्
ब्राह्मणाद्यास्तदा वर्णा लेभिरे मुदमुत्तमाम्

^{१.५८.१५}कामक्रोधोद्भवान्दोषान्निरस्य च नराधिपाः
दण्डं दण्ड्येषु धर्मेण प्रणयन्तोऽन्वपालयन्

^{१.५८.१६}तथा धर्मपरे क्षत्रे सहस्राक्षः शतक्रतुः
स्वादु देशे च काले च ववर्षाप्याययन्प्रजाः

^{१.५८.१७}न बाल एव म्रियते तदा कश्चिन्नराधिप
न च स्त्रियं प्रजानाति कश्चिदप्राप्तयौवनः

^{१.५८.१८}एवमायुष्मतीभिस्तु प्रजाभिर्भरतर्षभ
इयं सागरपर्यन्ता समापूर्यत मेदिनी

^{१.५८.१९}ईजिरे च महायज्ञैः क्षत्रिया बहुदक्षिणैः
साङ्गोपनिषदान्वेदान्विप्राश्चाधीयते तदा

^{१.५८.२०}न च विक्रीणते ब्रह्म ब्राह्मणाः स्म तदा नृप
न च शूद्रसमाभ्याशे वेदानुच्चारयन्त्युत

^{१.५८.२१}कारयन्तः कृषिं गोभिस्तथा वैश्याः क्षिताविह
न गामयुञ्जन्त धुरि कृशाङ्गाश्चाप्यजीवयन्

^{१.५८.२२}फेनपांश्च तथा वत्सान्न दुहन्ति स्म मानवाः
न कूटमानैर्वणिजः पण्यं विक्रीणते तदा

^{१.५८.२३}कर्माणि च नरव्याघ्र धर्मोपेतानि मानवाः
धर्ममेवानुपश्यन्तश्चक्रुर्धर्मपरायणाः

^{१.५८.२४}स्वकर्मनिरताश्चासन्सर्वे वर्णा नराधिप
एवं तदा नरव्याघ्र धर्मो न ह्रसते क्वचित्

^{१.५८.२५}काले गावः प्रसूयन्ते नार्यश्च भरतर्षभ
फलन्त्यृतुषु वृक्षाश्च पुष्पाणि च फलानि च

^{१.५८.२६}एवं कृतयुगे सम्यग्वर्तमाने तदा नृप
आपूर्यत मही कृत्स्ना प्राणिभिर्बहुभिर्भृशम्

^{१.५८.२७}ततः समुदिते लोके मानुषे भरतर्षभ
असुरा जज्ञिरे क्षेत्रे राज्ञां मनुजपुंगव

^{१.५८.२८}आदित्यैर्हि तदा दैत्या बहुशो निर्जिता युधि
ऐश्वर्याद्भ्रंशिताश्चापि संबभूवुः क्षिताविह

^{१.५८.२९}इह देवत्वमिच्छन्तो मानुषेषु मनस्विनः
जज्ञिरे भुवि भूतेषु तेषु तेष्वसुरा विभो

^{१.५८.३०}गोष्वश्वेषु च राजेन्द्र खरोष्ट्रमहिषेषु च
क्रव्यादेषु च भूतेषु गजेषु च मृगेषु च

^{१.५८.३१}जातैरिह महीपाल जायमानैश्च तैर्मही
न शशाकात्मनात्मानमियं धारयितुं धरा

^{१.५८.३२}अथ जाता महीपालाः केचिद्बलसमन्विताः
दितेः पुत्रा दनोश्चैव तस्माल्लोकादिह च्युताः

^{१.५८.३३}वीर्यवन्तोऽवलिप्तास्ते नानारूपधरा महीम्
इमां सागरपर्यन्तां परीयुररिमर्दनाः

^{१.५८.३४}ब्राह्मणान्क्षत्रियान्वैश्याञ्शूद्रांश्चैवाप्यपीडयन्
अन्यानि चैव भूतानि पीडयामासुरोजसा

^{१.५८.३५}त्रासयन्तो विनिघ्नन्तस्तांस्तान्भूतगणांश्च ते
विचेरुः सर्वतो राजन्महीं शतसहस्रशः

^{१.५८.३६}आश्रमस्थान्महर्षींश्च धर्षयन्तस्ततस्ततः
अब्रह्मण्या वीर्यमदा मत्ता मदबलेन च

^{१.५८.३७}एवं वीर्यबलोत्सिक्तैर्भूरियं तैर्महासुरैः
पीड्यमाना महीपाल ब्रह्माणमुपचक्रमे

^{१.५८.३८}न हीमां पवनो राजन्न नागा न नगा महीम्
तदा धारयितुं शेकुराक्रान्तां दानवैर्बलात्

^{१.५८.३९}ततो मही महीपाल भारार्ता भयपीडिता
जगाम शरणं देवं सर्वभूतपितामहम्

^{१.५८.४०}सा संवृतं महाभागैर्देवद्विजमहर्षिभिः
ददर्श देवं ब्रह्माणं लोककर्तारमव्ययम्

^{१.५८.४१}गन्धर्वैरप्सरोभिश्च बन्दिकर्मसु निष्ठितैः
वन्द्यमानं मुदोपेतैर्ववन्दे चैनमेत्य सा

^{१.५८.४२}अथ विज्ञापयामास भूमिस्तं शरणार्थिनी
संनिधौ लोकपालानां सर्वेषामेव भारत

^{१.५८.४३}तत्प्रधानात्मनस्तस्य भूमेः कृत्यं स्वयंभुवः
पूर्वमेवाभवद्राजन्विदितं परमेष्ठिनः

^{१.५८.४४}स्रष्टा हि जगतः कस्मान्न संबुध्येत भारत
सुरासुराणां लोकानामशेषेण मनोगतम्

^{१.५८.४५}तामुवाच महाराज भूमिं भूमिपतिर्विभुः
प्रभवः सर्वभूतानामीशः शंभुः प्रजापतिः

^{१.५८.४६}यदर्थमसि संप्राप्ता मत्सकाशं वसुंधरे
तदर्थं संनियोक्ष्यामि सर्वानेव दिवौकसः

^{१.५८.४७}इत्युक्त्वा स महीं देवो ब्रह्मा राजन्विसृज्य च
आदिदेश तदा सर्वान्विबुधान्भूतकृत्स्वयम्

^{१.५८.४८}अस्या भूमेर्निरसितुं भारं भागैः पृथक्पृथक्
अस्यामेव प्रसूयध्वं विरोधायेति चाब्रवीत्

^{१.५८.४९}तथैव च समानीय गन्धर्वाप्सरसां गणान्
उवाच भगवान्सर्वानिदं वचनमुत्तमम्
स्वैरंशैः संप्रसूयध्वं यथेष्टं मानुषेष्विति

^{१.५८.५०}अथ शक्रादयः सर्वे श्रुत्वा सुरगुरोर्वचः
तथ्यमर्थ्यं च पथ्यं च तस्य ते जगृहुस्तदा

^{१.५८.५१}अथ ते सर्वशोंऽशैः स्वैर्गन्तुं भूमिं कृतक्षणाः
नारायणममित्रघ्नं वैकुण्ठमुपचक्रमुः

^{१.५८.५२}यः स चक्रगदापाणिः पीतवासासितप्रभः
पद्मनाभः सुरारिघ्नः पृथुचार्वञ्चितेक्षणः

^{१.५८.५३}तं भुवः शोधनायेन्द्र उवाच पुरुषोत्तमम्
अंशेनावतरस्वेति तथेत्याह च तं हरिः