^{१२.१९२.१}युधिष्ठिर उवाच

^{१२.१९२.२}कालमृत्युयमानां च ब्राह्मणस्य च सत्तम
विवादो व्याहृतः पूर्वं तद्भवान्वक्तुमर्हति

^{१२.१९२.३}भीष्म उवाच

^{१२.१९२.४}अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
इक्ष्वाकोः सूर्यपुत्रस्य यद्वृत्तं ब्राह्मणस्य च

^{१२.१९२.५}कालस्य मृत्योश्च तथा यद्वृत्तं तन्निबोध मे
यथा स तेषां संवादो यस्मिन्स्थानेऽपि चाभवत्

^{१२.१९२.६}ब्राह्मणो जापकः कश्चिद्धर्मवृत्तो महायशाः
षडङ्गविन्महाप्राज्ञः पैप्पलादिः स कौशिकः

^{१२.१९२.७}तस्यापरोक्षं विज्ञानं षडङ्गेषु तथैव च
वेदेषु चैव निष्णातो हिमवत्पादसंश्रयः

^{१२.१९२.८}सोऽन्त्यं ब्राह्मं तपस्तेपे संहितां संयतो जपन्
तस्य वर्षसहस्रं तु नियमेन तथा गतम्

^{१२.१९२.९}स देव्या दर्शितः साक्षात्प्रीतास्मीति तदा किल
जप्यमावर्तयंस्तूष्णीं न च तां किंचिदब्रवीत्

^{१२.१९२.१०}तस्यानुकम्पया देवी प्रीता समभवत्तदा
वेदमाता ततस्तस्य तज्जप्यं समपूजयत्

^{१२.१९२.११}समाप्तजप्यस्तूत्थाय शिरसा पादयोस्तथा
पपात देव्या धर्मात्मा वचनं चेदमब्रवीत्

^{१२.१९२.१२}दिष्ट्या देवि प्रसन्ना त्वं दर्शनं चागता मम
यदि वापि प्रसन्नासि जप्ये मे रमतां मनः

^{१२.१९२.१३}सावित्र्युवाच

^{१२.१९२.१४}किं प्रार्थयसि विप्रर्षे किं चेष्टं करवाणि ते
प्रब्रूहि जपतां श्रेष्ठ सर्वं तत्ते भविष्यति

^{१२.१९२.१५}भीष्म उवाच

^{१२.१९२.१६}इत्युक्तः स तदा देव्या विप्रः प्रोवाच धर्मवित्
जप्यं प्रति ममेच्छेयं वर्धत्विति पुनः पुनः

^{१२.१९२.१७}मनसश्च समाधिर्मे वर्धेताहरहः शुभे
तत्तथेति ततो देवी मधुरं प्रत्यभाषत

^{१२.१९२.१८}इदं चैवापरं प्राह देवी तत्प्रियकाम्यया
निरयं नैव यातासि यत्र याता द्विजर्षभाः

^{१२.१९२.१९}यास्यसि ब्रह्मणः स्थानमनिमित्तमनिन्दितम्
साधये भविता चैतद्यत्त्वयाहमिहार्थिता

^{१२.१९२.२०}नियतो जप चैकाग्रो धर्मस्त्वां समुपैष्यति
कालो मृत्युर्यमश्चैव समायास्यन्ति तेऽन्तिकम्
भविता च विवादोऽत्र तव तेषां च धर्मतः

^{१२.१९२.२१}एवमुक्त्वा भगवती जगाम भवनं स्वकम्
ब्राह्मणोऽपि जपन्नास्ते दिव्यं वर्षशतं तदा

^{१२.१९२.२२}समाप्ते नियमे तस्मिन्नथ विप्रस्य धीमतः
साक्षात्प्रीतस्तदा धर्मो दर्शयामास तं द्विजम्

^{१२.१९२.२३}धर्म उवाच

^{१२.१९२.२४}द्विजाते पश्य मां धर्ममहं त्वां द्रष्टुमागतः
जप्यस्य च फलं यत्ते संप्राप्तं तच्च मे शृणु

^{१२.१९२.२५}जिता लोकास्त्वया सर्वे ये दिव्या ये च मानुषाः
देवानां निरयान्साधो सर्वानुत्क्रम्य यास्यसि

^{१२.१९२.२६}प्राणत्यागं कुरु मुने गच्छ लोकान्यथेप्सितान्
त्यक्त्वात्मनः शरीरं च ततो लोकानवाप्स्यसि

^{१२.१९२.२७}ब्राह्मण उवाच

^{१२.१९२.२८}कृतं लोकैर्हि मे धर्म गच्छ च त्वं यथासुखम्
बहुदुःखसुखं देहं नोत्सृजेयमहं विभो

^{१२.१९२.२९}धर्म उवाच

^{१२.१९२.३०}अवश्यं भोः शरीरं ते त्यक्तव्यं मुनिपुंगव
स्वर्ग आरोह्यतां विप्र किं वा ते रोचतेऽनघ

^{१२.१९२.३१}ब्राह्मण उवाच

^{१२.१९२.३२}न रोचये स्वर्गवासं विना देहादहं विभो
गच्छ धर्म न मे श्रद्धा स्वर्गं गन्तुं विनात्मना

^{१२.१९२.३३}धर्म उवाच

^{१२.१९२.३४}अलं देहे मनः कृत्वा त्यक्त्वा देहं सुखी भव
गच्छ लोकानरजसो यत्र गत्वा न शोचसि

^{१२.१९२.३५}ब्राह्मण उवाच

^{१२.१९२.३६}रमे जपन्महाभाग कृतं लोकैः सनातनैः
सशरीरेण गन्तव्यो मया स्वर्गो न वा विभो

^{१२.१९२.३७}धर्म उवाच

^{१२.१९२.३८}यदि त्वं नेच्छसि त्यक्तुं शरीरं पश्य वै द्विज
एष कालस्तथा मृत्युर्यमश्च त्वामुपागताः

^{१२.१९२.३९}भीष्म उवाच

^{१२.१९२.४०}अथ वैवस्वतः कालो मृत्युश्च त्रितयं विभो
ब्राह्मणं तं महाभागमुपागम्येदमब्रुवन्

^{१२.१९२.४१}तपसोऽस्य सुतप्तस्य तथा सुचरितस्य च
फलप्राप्तिस्तव श्रेष्ठा यमोऽहं त्वामुपब्रुवे

^{१२.१९२.४२}यथावदस्य जप्यस्य फलं प्राप्तस्त्वमुत्तमम्
कालस्ते स्वर्गमारोढुं कालोऽहं त्वामुपागतः

^{१२.१९२.४३}मृत्युं मा विद्धि धर्मज्ञ रूपिणं स्वयमागतम्
कालेन चोदितं विप्र त्वामितो नेतुमद्य वै

^{१२.१९२.४४}ब्राह्मण उवाच

^{१२.१९२.४५}स्वागतं सूर्यपुत्राय कालाय च महात्मने
मृत्यवे चाथ धर्माय किं कार्यं करवाणि वः

^{१२.१९२.४६}भीष्म उवाच

^{१२.१९२.४७}अर्घ्यं पाद्यं च दत्त्वा स तेभ्यस्तत्र समागमे
अब्रवीत्परमप्रीतः स्वशक्त्या किं करोमि वः

^{१२.१९२.४८}तस्मिन्नेवाथ काले तु तीर्थयात्रामुपागतः
इक्ष्वाकुरगमत्तत्र समेता यत्र ते विभो

^{१२.१९२.४९}सर्वानेव तु राजर्षिः संपूज्याभिप्रणम्य च
कुशलप्रश्नमकरोत्सर्वेषां राजसत्तमः

^{१२.१९२.५०}तस्मै सोऽथासनं दत्त्वा पाद्यमर्घ्यं तथैव च
अब्रवीद्ब्राह्मणो वाक्यं कृत्वा कुशलसंविदम्

^{१२.१९२.५१}स्वागतं ते महाराज ब्रूहि यद्यदिहेच्छसि
स्वशक्त्या किं करोमीह तद्भवान्प्रब्रवीतु मे

^{१२.१९२.५२}राजोवाच

^{१२.१९२.५३}राजाहं ब्राह्मणश्च त्वं यदि षट्कर्मसंस्थितः
ददामि वसु किंचित्ते प्रार्थितं तद्वदस्व मे

^{१२.१९२.५४}ब्राह्मण उवाच

^{१२.१९२.५५}द्विविधा ब्राह्मणा राजन्धर्मश्च द्विविधः स्मृतः
प्रवृत्तश्च निवृत्तश्च निवृत्तोऽस्मि प्रतिग्रहात्

^{१२.१९२.५६}तेभ्यः प्रयच्छ दानानि ये प्रवृत्ता नराधिप
अहं न प्रतिगृह्णामि किमिष्टं किं ददानि ते
ब्रूहि त्वं नृपतिश्रेष्ठ तपसा साधयामि किम्

^{१२.१९२.५७}राजोवाच

^{१२.१९२.५८}क्षत्रियोऽहं न जानामि देहीति वचनं क्वचित्
प्रयच्छ युद्धमित्येवं वादिनः स्मो द्विजोत्तम

^{१२.१९२.५९}ब्राह्मण उवाच

^{१२.१९२.६०}तुष्यसि त्वं स्वधर्मेण तथा तुष्टा वयं नृप
अन्योन्यस्योत्तरं नास्ति यदिष्टं तत्समाचर

^{१२.१९२.६१}राजोवाच

^{१२.१९२.६२}स्वशक्त्याहं ददानीति त्वया पूर्वं प्रभाषितम्
याचे त्वां दीयतां मह्यं जप्यस्यास्य फलं द्विज

^{१२.१९२.६३}ब्राह्मण उवाच

^{१२.१९२.६४}युद्धं मम सदा वाणी याचतीति विकत्थसे
न च युद्धं मया सार्धं किमर्थं याचसे पुनः

^{१२.१९२.६५}राजोवाच

^{१२.१९२.६६}वाग्वज्रा ब्राह्मणाः प्रोक्ताः क्षत्रिया बाहुजीविनः
वाग्युद्धं तदिदं तीव्रं मम विप्र त्वया सह

^{१२.१९२.६७}ब्राह्मण उवाच

^{१२.१९२.६८}सैवाद्यापि प्रतिज्ञा मे स्वशक्त्या किं प्रदीयताम्
ब्रूहि दास्यामि राजेन्द्र विभवे सति माचिरम्

^{१२.१९२.६९}राजोवाच

^{१२.१९२.७०}यत्तद्वर्षशतं पूर्णं जप्यं वै जपता त्वया
फलं प्राप्तं तत्प्रयच्छ मम दित्सुर्भवान्यदि

^{१२.१९२.७१}ब्राह्मण उवाच

^{१२.१९२.७२}परमं गृह्यतां तस्य फलं यज्जपितं मया
अर्धं त्वमविचारेण फलं तस्य समाप्नुहि

^{१२.१९२.७३}अथ वा सर्वमेवेह जप्यकं मामकं फलम्
राजन्प्राप्नुहि कामं त्वं यदि सर्वमिहेच्छसि

^{१२.१९२.७४}राजोवाच

^{१२.१९२.७५}कृतं सर्वेण भद्रं ते जप्यं यद्याचितं मया
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि किं च तस्य फलं वद

^{१२.१९२.७६}ब्राह्मण उवाच

^{१२.१९२.७७}फलप्राप्तिं न जानामि दत्तं यज्जपितं मया
अयं धर्मश्च कालश्च यमो मृत्युश्च साक्षिणः

^{१२.१९२.७८}राजोवाच

^{१२.१९२.७९}अज्ञातमस्य धर्मस्य फलं मे किं करिष्यति
प्राप्नोतु तत्फलं विप्रो नाहमिच्छे ससंशयम्

^{१२.१९२.८०}ब्राह्मण उवाच

^{१२.१९२.८१}नाददेऽपरवक्तव्यं दत्तं वाचा फलं मया
वाक्यं प्रमाणं राजर्षे ममापि तव चैव हि

^{१२.१९२.८२}नाभिसंधिर्मया जप्ये कृतपूर्वः कथंचन
जप्यस्य राजशार्दूल कथं ज्ञास्याम्यहं फलम्

^{१२.१९२.८३}ददस्वेति त्वया चोक्तं ददामीति तथा मया
न वाचं दूषयिष्यामि सत्यं रक्ष स्थिरो भव

^{१२.१९२.८४}अथैवं वदतो मेऽद्य वचनं न करिष्यसि
महानधर्मो भविता तव राजन्मृषाकृतः

^{१२.१९२.८५}न युक्तं तु मृषा वाणी त्वया वक्तुमरिंदम
तथा मयाप्यभ्यधिकं मृषा वक्तुं न शक्यते

^{१२.१९२.८६}संश्रुतं च मया पूर्वं ददानीत्यविचारितम्
तद्गृह्णीष्वाविचारेण यदि सत्ये स्थितो भवान्

^{१२.१९२.८७}इहागम्य हि मां राजञ्जाप्यं फलमयाचिथाः
तन्मन्निसृष्टं गृह्णीष्व भव सत्ये स्थिरोऽपि च

^{१२.१९२.८८}नायं लोकोऽस्ति न परो न च पूर्वान्स तारयेत्
कुत एवावरान्राजन्मृषावादपरायणः

^{१२.१९२.८९}न यज्ञाध्ययने दानं नियमास्तारयन्ति हि
तथा सत्यं परे लोके यथा वै पुरुषर्षभ

^{१२.१९२.९०}तपांसि यानि चीर्णानि चरिष्यसि च यत्तपः
समाः शतैः सहस्रैश्च तत्सत्यान्न विशिष्यते

^{१२.१९२.९१}सत्यमेकाक्षरं ब्रह्म सत्यमेकाक्षरं तपः
सत्यमेकाक्षरो यज्ञः सत्यमेकाक्षरं श्रुतम्

^{१२.१९२.९२}सत्यं वेदेषु जागर्ति फलं सत्ये परं स्मृतम्
सत्याद्धर्मो दमश्चैव सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम्

^{१२.१९२.९३}सत्यं वेदास्तथाङ्गानि सत्यं यज्ञस्तथा विधिः
व्रतचर्यास्तथा सत्यमोंकारः सत्यमेव च

^{१२.१९२.९४}प्राणिनां जननं सत्यं सत्यं संततिरेव च
सत्येन वायुरभ्येति सत्येन तपते रविः

^{१२.१९२.९५}सत्येन चाग्निर्दहति स्वर्गः सत्ये प्रतिष्ठितः
सत्यं यज्ञस्तपो वेदाः स्तोभा मन्त्राः सरस्वती

^{१२.१९२.९६}तुलामारोपितो धर्मः सत्यं चैवेति नः श्रुतम्
समां कक्षां धारयतो यतः सत्यं ततोऽधिकम्

^{१२.१९२.९७}यतो धर्मस्ततः सत्यं सर्वं सत्येन वर्धते
किमर्थमनृतं कर्म कर्तुं राजंस्त्वमिच्छसि

^{१२.१९२.९८}सत्ये कुरु स्थिरं भावं मा राजन्ननृतं कृथाः
कस्मात्त्वमनृतं वाक्यं देहीति कुरुषेऽशुभम्

^{१२.१९२.९९}यदि जप्यफलं दत्तं मया नेषिष्यसे नृप
स्वधर्मेभ्यः परिभ्रष्टो लोकाननुचरिष्यसि

^{१२.१९२.१००}संश्रुत्य यो न दित्सेत याचित्वा यश्च नेच्छति
उभावानृतिकावेतौ न मृषा कर्तुमर्हसि

^{१२.१९२.१०१}राजोवाच

^{१२.१९२.१०२}योद्धव्यं रक्षितव्यं च क्षत्रधर्मः किल द्विज
दातारः क्षत्रियाः प्रोक्ता गृह्णीयां भवतः कथम्

^{१२.१९२.१०३}ब्राह्मण उवाच

^{१२.१९२.१०४}न छन्दयामि ते राजन्नापि ते गृहमाव्रजम्
इहागम्य तु याचित्वा न गृह्णीषे पुनः कथम्

^{१२.१९२.१०५}धर्म उवाच

^{१२.१९२.१०६}अविवादोऽस्तु युवयोर्वित्तं मां धर्ममागतम्
द्विजो दानफलैर्युक्तो राजा सत्यफलेन च

^{१२.१९२.१०७}स्वर्ग उवाच

^{१२.१९२.१०८}स्वर्गं मां विद्धि राजेन्द्र रूपिणं स्वयमागतम्
अविवादोऽस्तु युवयोरुभौ तुल्यफलौ युवाम्

^{१२.१९२.१०९}राजोवाच

^{१२.१९२.११०}कृतं स्वर्गेण मे कार्यं गच्छ स्वर्ग यथासुखम्
विप्रो यदीच्छते दातुं प्रतीच्छतु च मे धनम्

^{१२.१९२.१११}ब्राह्मण उवाच

^{१२.१९२.११२}बाल्ये यदि स्यादज्ञानान्मया हस्तः प्रसारितः
निवृत्तिलक्षणं धर्ममुपासे संहितां जपन्

^{१२.१९२.११३}निवृत्तं मां चिरं राजन्विप्रं लोभयसे कथम्
स्वेन कार्यं करिष्यामि त्वत्तो नेच्छे फलं नृप
तपःस्वाध्यायशीलोऽहं निवृत्तश्च प्रतिग्रहात्

^{१२.१९२.११४}राजोवाच

^{१२.१९२.११५}यदि विप्र निसृष्टं ते जप्यस्य फलमुत्तमम्
आवयोर्यत्फलं किंचित्सहितं नौ तदस्त्विह

^{१२.१९२.११६}द्विजाः प्रतिग्रहे युक्ता दातारो राजवंशजाः
यदि धर्मः श्रुतो विप्र सहैव फलमस्तु नौ

^{१२.१९२.११७}मा वा भूत्सहभोज्यं नौ मदीयं फलमाप्नुहि
प्रतीच्छ मत्कृतं धर्मं यदि ते मय्यनुग्रहः

^{१२.१९२.११८}भीष्म उवाच

^{१२.१९२.११९}ततो विकृतचेष्टौ द्वौ पुरुषौ समुपस्थितौ
गृहीत्वान्योन्यमावेष्ट्य कुचेलावूचतुर्वचः

^{१२.१९२.१२०}न मे धारयसीत्येको धारयामीति चापरः
इहास्ति नौ विवादोऽयमयं राजानुशासकः

^{१२.१९२.१२१}सत्यं ब्रवीम्यहमिदं न मे धारयते भवान्
अनृतं वदसीह त्वमृणं ते धारयाम्यहम्

^{१२.१९२.१२२}तावुभौ भृशसंतप्तौ राजानमिदमूचतुः
परीक्ष्यतां यथा स्याव नावामिह विगर्हितौ

^{१२.१९२.१२३}विरूप उवाच

^{१२.१९२.१२४}धारयामि नरव्याघ्र विकृतस्येह गोः फलम्
ददतश्च न गृह्णाति विकृतो मे महीपते

^{१२.१९२.१२५}विकृत उवाच

^{१२.१९२.१२६}न मे धारयते किंचिद्विरूपोऽयं नराधिप
मिथ्या ब्रवीत्ययं हि त्वा मिथ्याभासं नराधिप

^{१२.१९२.१२७}राजोवाच

^{१२.१९२.१२८}विरूप किं धारयते भवानस्य वदस्व मे
श्रुत्वा तथा करिष्यामीत्येवं मे धीयते मतिः

^{१२.१९२.१२९}विरूप उवाच

^{१२.१९२.१३०}शृणुष्वावहितो राजन्यथैतद्धारयाम्यहम्
विकृतस्यास्य राजर्षे निखिलेन नरर्षभ

^{१२.१९२.१३१}अनेन धर्मप्राप्त्यर्थं शुभा दत्ता पुरानघ
धेनुर्विप्राय राजर्षे तपःस्वाध्यायशीलिने

^{१२.१९२.१३२}तस्याश्चायं मया राजन्फलमभ्येत्य याचितः
विकृतेन च मे दत्तं विशूद्धेनान्तरात्मना

^{१२.१९२.१३३}ततो मे सुकृतं कर्म कृतमात्मविशुद्धये
गावौ हि कपिले क्रीत्वा वत्सले बहुदोहने

^{१२.१९२.१३४}ते चोञ्छवृत्तये राजन्मया समपवर्जिते
यथाविधि यथाश्रद्धं तदस्याहं पुनः प्रभो

^{१२.१९२.१३५}इहाद्य वै गृहीत्वा तत्प्रयच्छे द्विगुणं फलम्
एकस्याः पुरुषव्याघ्र कः शुद्धः कोऽत्र दोषवान्

^{१२.१९२.१३६}एवं विवदमानौ स्वस्त्वामिहाभ्यागतौ नृप
कुरु धर्ममधर्मं वा विनये नौ समाधय

^{१२.१९२.१३७}यदि नेच्छति मे दानं यथा दत्तमनेन वै
भवानत्र स्थिरो भूत्वा मार्गे स्थापयतु प्रभुः

^{१२.१९२.१३८}राजोवाच

^{१२.१९२.१३९}दीयमानं न गृह्णासि ऋणं कस्मात्त्वमद्य वै
यथैव तेऽभ्यनुज्ञातं तथा गृह्णीष्व माचिरम्

^{१२.१९२.१४०}विकृत उवाच

^{१२.१९२.१४१}दीयतामित्यनेनोक्तं ददानीति तथा मया
नायं मे धारयत्यत्र गम्यतां यत्र वाञ्छति

^{१२.१९२.१४२}राजोवाच

^{१२.१९२.१४३}ददतोऽस्य न गृह्णासि विषमं प्रतिभाति मे
दण्ड्यो हि त्वं मम मतो नास्त्यत्र खलु संशयः

^{१२.१९२.१४४}विकृत उवाच

^{१२.१९२.१४५}मयास्य दत्तं राजर्षे गृह्णीयां तत्कथं पुनः
काममत्रापराधो मे दण्ड्यमाज्ञापय प्रभो

^{१२.१९२.१४६}विरूप उवाच

^{१२.१९२.१४७}दीयमानं यदि मया नेषिष्यसि कथंचन
नियंस्यति त्वा नृपतिरयं धर्मानुशासकः

^{१२.१९२.१४८}विकृत उवाच

^{१२.१९२.१४९}स्वं मया याचितेनेह दत्तं कथमिहाद्य तत्
गृह्णीयां गच्छतु भवानभ्यनुज्ञां ददानि ते

^{१२.१९२.१५०}ब्राह्मण उवाच

^{१२.१९२.१५१}श्रुतमेतत्त्वया राजन्ननयोः कथितं द्वयोः
प्रतिज्ञातं मया यत्ते तद्गृहाणाविचारितम्

^{१२.१९२.१५२}राजोवाच

^{१२.१९२.१५३}प्रस्तुतं सुमहत्कार्यमावयोर्गह्वरं यथा
जापकस्य दृढीकारः कथमेतद्भविष्यति

^{१२.१९२.१५४}यदि तावन्न गृह्णामि ब्राह्मणेनापवर्जितम्
कथं न लिप्येयमहं दोषेण महताद्य वै

^{१२.१९२.१५५}भीष्म उवाच

^{१२.१९२.१५६}तौ चोवाच स राजर्षिः कृतकार्यौ गमिष्यथः
नेदानीं मामिहासाद्य राजधर्मो भवेन्मृषा

^{१२.१९२.१५७}स्वधर्मः परिपाल्यश्च राज्ञामेष विनिश्चयः
विप्रधर्मश्च सुगुरुर्मामनात्मानमाविशत्

^{१२.१९२.१५८}ब्राह्मण उवाच

^{१२.१९२.१५९}गृहाण धारयेऽहं ते याचितं ते श्रुतं मया
न चेद्ग्रहीष्यसे राजञ्शपिष्ये त्वां न संशयः

^{१२.१९२.१६०}राजोवाच

^{१२.१९२.१६१}धिग्राजधर्मं यस्यायं कार्यस्येह विनिश्चयः
इत्यर्थं मे ग्रहीतव्यं कथं तुल्यं भवेदिति

^{१२.१९२.१६२}एष पाणिरपूर्वं भो निक्षेपार्थं प्रसारितः
यन्मे धारयसे विप्र तदिदानीं प्रदीयताम्

^{१२.१९२.१६३}ब्राह्मण उवाच

^{१२.१९२.१६४}संहितां जपता यावान्मया कश्चिद्गुणः कृतः
तत्सर्वं प्रतिगृह्णीष्व यदि किंचिदिहास्ति मे

^{१२.१९२.१६५}राजोवाच

^{१२.१९२.१६६}जलमेतन्निपतितं मम पाणौ द्विजोत्तम
सममस्तु सहैवास्तु प्रतिगृह्णातु वै भवान्

^{१२.१९२.१६७}विरूप उवाच

^{१२.१९२.१६८}कामक्रोधौ विद्धि नौ त्वमावाभ्यां कारितो भवान्
समेति च यदुक्तं ते समा लोकास्तवास्य च

^{१२.१९२.१६९}नायं धारयते किंचिज्जिज्ञासा त्वत्कृते कृता
कालो धर्मस्तथा मृत्युः कामक्रोधौ तथा युवाम्

^{१२.१९२.१७०}सर्वमन्योन्यनिकषे निघृष्टं पश्यतस्तव
गच्छ लोकाञ्जितान्स्वेन कर्मणा यत्र वाञ्छसि

^{१२.१९२.१७१}भीष्म उवाच

^{१२.१९२.१७२}जापकानां फलावाप्तिर्मया ते संप्रकीर्तिता
गतिः स्थानं च लोकाश्च जापकेन यथा जिताः

^{१२.१९२.१७३}प्रयाति संहिताध्यायी ब्रह्माणं परमेष्ठिनम्
अथ वाग्निं समायाति सूर्यमाविशतेऽपि वा

^{१२.१९२.१७४}स तैजसेन भावेन यदि तत्राश्नुते रतिम्
गुणांस्तेषां समादत्ते रागेण प्रतिमोहितः

^{१२.१९२.१७५}एवं सोमे तथा वायौ भूम्याकाशशरीरगः
सरागस्तत्र वसति गुणांस्तेषां समाचरन्

^{१२.१९२.१७६}अथ तत्र विरागी स गच्छति त्वथ संशयम्
परमव्ययमिच्छन्स तमेवाविशते पुनः

^{१२.१९२.१७७}अमृताच्चामृतं प्राप्तः शीतीभूतो निरात्मवान्
ब्रह्मभूतः स निर्द्वंद्वः सुखी शान्तो निरामयः

^{१२.१९२.१७८}ब्रह्मस्थानमनावर्तमेकमक्षरसंज्ञकम्
अदुःखमजरं शान्तं स्थानं तत्प्रतिपद्यते

^{१२.१९२.१७९}चतुर्भिर्लक्षणैर्हीनं तथा षड्भिः सषोडशैः
पुरुषं समतिक्रम्य आकाशं प्रतिपद्यते

^{१२.१९२.१८०}अथ वेच्छति रागात्मा सर्वं तदधितिष्ठति
यच्च प्रार्थयते तच्च मनसा प्रतिपद्यते

^{१२.१९२.१८१}अथ वा वीक्षते लोकान्सर्वान्निरयसंस्थितान्
निःस्पृहः सर्वतो मुक्तस्तत्रैव रमते सुखी

^{१२.१९२.१८२}एवमेषा महाराज जापकस्य गतिर्यथा
एतत्ते सर्वमाख्यातं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि