^{१२.१९७.१}मनुरुवाच

^{१२.१९७.२}यथा व्यक्तमिदं शेते स्वप्ने चरति चेतनम्
ज्ञानमिन्द्रियसंयुक्तं तद्वत्प्रेत्य भवाभवौ

^{१२.१९७.३}यथाम्भसि प्रसन्ने तु रूपं पश्यति चक्षुषा
तद्वत्प्रसन्नेन्द्रियवाञ्ज्ञेयं ज्ञानेन पश्यति

^{१२.१९७.४}स एव लुलिते तस्मिन्यथा रूपं न पश्यति
तथेन्द्रियाकुलीभावे ज्ञेयं ज्ञाने न पश्यति

^{१२.१९७.५}अबुद्धिरज्ञानकृता अबुद्ध्या दुष्यते मनः
दुष्टस्य मनसः पञ्च संप्रदुष्यन्ति मानसाः

^{१२.१९७.६}अज्ञानतृप्तो विषयेष्ववगाढो न दृश्यते
अदृष्ट्वैव तु पूतात्मा विषयेभ्यो निवर्तते

^{१२.१९७.७}तर्षच्छेदो न भवति पुरुषस्येह कल्मषात्
निवर्तते तथा तर्षः पापमन्तं गतं यथा

^{१२.१९७.८}विषयेषु च संसर्गाच्छाश्वतस्य नसंश्रयात्
मनसा चान्यदाकाङ्क्षन्परं न प्रतिपद्यते

^{१२.१९७.९}ज्ञानमुत्पद्यते पुंसां क्षयात्पापस्य कर्मणः
अथादर्शतलप्रख्ये पश्यत्यात्मानमात्मनि

^{१२.१९७.१०}प्रसृतैरिन्द्रियैर्दुःखी तैरेव नियतैः सुखी
तस्मादिन्द्रियरूपेभ्यो यच्छेदात्मानमात्मना

^{१२.१९७.११}इन्द्रियेभ्यो मनः पूर्वं बुद्धिः परतरा ततः
बुद्धेः परतरं ज्ञानं ज्ञानात्परतरं परम्

^{१२.१९७.१२}अव्यक्तात्प्रसृतं ज्ञानं ततो बुद्धिस्ततो मनः
मनः श्रोत्रादिभिर्युक्तं शब्दादीन्साधु पश्यति

^{१२.१९७.१३}यस्तांस्त्यजति शब्दादीन्सर्वाश्च व्यक्तयस्तथा
विमुञ्चत्याकृतिग्रामांस्तान्मुक्त्वामृतमश्नुते

^{१२.१९७.१४}उद्यन्हि सविता यद्वत्सृजते रश्मिमण्डलम्
स एवास्तमुपागच्छंस्तदेवात्मनि यच्छति

^{१२.१९७.१५}अन्तरात्मा तथा देहमाविश्येन्द्रियरश्मिभिः
प्राप्येन्द्रियगुणान्पञ्च सोऽस्तमावृत्य गच्छति

^{१२.१९७.१६}प्रणीतं कर्मणा मार्गं नीयमानः पुनः पुनः
प्राप्नोत्ययं कर्मफलं प्रवृद्धं धर्ममात्मवान्

^{१२.१९७.१७}विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः
रसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते

^{१२.१९७.१८}बुद्धिः कर्मगुणैर्हीना यदा मनसि वर्तते
तदा संपद्यते ब्रह्म तत्रैव प्रलयं गतम्

^{१२.१९७.१९}अस्पर्शनमशृण्वानमनास्वादमदर्शनम्
अघ्राणमवितर्कं च सत्त्वं प्रविशते परम्

^{१२.१९७.२०}मनस्याकृतयो मग्ना मनस्त्वतिगतं मतिम्
मतिस्त्वतिगता ज्ञानं ज्ञानं त्वभिगतं परम्

^{१२.१९७.२१}इन्द्रियैर्मनसः सिद्धिर्न बुद्धिं बुध्यते मनः
न बुद्धिर्बुध्यतेऽव्यक्तं सूक्ष्मस्त्वेतानि पश्यति