^{१२.२२५.१}व्यास उवाच

^{१२.२२५.२}पृथिव्यां यानि भूतानि जङ्गमानि ध्रुवाणि च
तान्येवाग्रे प्रलीयन्ते भूमित्वमुपयान्ति च

^{१२.२२५.३}ततः प्रलीने सर्वस्मिन्स्थावरे जङ्गमे तथा
अकाष्ठा निस्तृणा भूमिर्दृश्यते कूर्मपृष्ठवत्

^{१२.२२५.४}भूमेरपि गुणं गन्धमाप आददते यदा
आत्तगन्धा तदा भूमिः प्रलयत्वाय कल्पते

^{१२.२२५.५}आपस्ततः प्रतिष्ठन्ति ऊर्मिमत्यो महास्वनाः
सर्वमेवेदमापूर्य तिष्ठन्ति च चरन्ति च

^{१२.२२५.६}अपामपि गुणांस्तात ज्योतिराददते यदा
आपस्तदा आत्तगुणा ज्योतिष्युपरमन्ति च

^{१२.२२५.७}यदादित्यं स्थितं मध्ये गूहन्ति शिखिनोऽर्चिषः
सर्वमेवेदमर्चिर्भिः पूर्णं जाज्वल्यते नभः

^{१२.२२५.८}ज्योतिषोऽपि गुणं रूपं वायुराददते यदा
प्रशाम्यति तदा ज्योतिर्वायुर्दोधूयते महान्

^{१२.२२५.९}ततस्तु मूलमासाद्य वायुः संभवमात्मनः
अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक्च दोधवीति दिशो दश

^{१२.२२५.१०}वायोरपि गुणं स्पर्शमाकाशं ग्रसते यदा
प्रशाम्यति तदा वायुः खं तु तिष्ठति नानदत्

^{१२.२२५.११}आकाशस्य गुणं शब्दमभिव्यक्तात्मकं मनः
मनसो व्यक्तमव्यक्तं ब्राह्मः स प्रतिसंचरः

^{१२.२२५.१२}तदात्मगुणमाविश्य मनो ग्रसति चन्द्रमाः
मनस्युपरतेऽध्यात्मा चन्द्रमस्यवतिष्ठते

^{१२.२२५.१३}तं तु कालेन महता संकल्पः कुरुते वशे
चित्तं ग्रसति संकल्पस्तच्च ज्ञानमनुत्तमम्

^{१२.२२५.१४}कालो गिरति विज्ञानं कालो बलमिति श्रुतिः
बलं कालो ग्रसति तु तं विद्वान्कुरुते वशे

^{१२.२२५.१५}आकाशस्य तदा घोषं तं विद्वान्कुरुतेऽऽत्मनि
तदव्यक्तं परं ब्रह्म तच्छाश्वतमनुत्तमम्
एवं सर्वाणि भूतानि ब्रह्मैव प्रतिसंचरः

^{१२.२२५.१६}यथावत्कीर्तितं सम्यगेवमेतदसंशयम्
बोध्यं विद्यामयं दृष्ट्वा योगिभिः परमात्मभिः

^{१२.२२५.१७}एवं विस्तारसंक्षेपौ ब्रह्माव्यक्ते पुनः पुनः
युगसाहस्रयोरादावह्नो रात्र्यास्तथैव च