^{१२.२२९.१}व्यास उवाच

^{१२.२२९.२}अथ ज्ञानप्लवं धीरो गृहीत्वा शान्तिमास्थितः
उन्मज्जंश्च निमज्जंश्च ज्ञानमेवाभिसंश्रयेत्

^{१२.२२९.३}शुक उवाच

^{१२.२२९.४}किं तज्ज्ञानमथो विद्या यया निस्तरति द्वयम्
प्रवृत्तिलक्षणो धर्मो निवृत्तिरिति चैव हि

^{१२.२२९.५}व्यास उवाच

^{१२.२२९.६}यस्तु पश्येत्स्वभावेन विना भावमचेतनः
पुष्यते च पुनः सर्वान्प्रज्ञया मुक्तहेतुकः

^{१२.२२९.७}येषां चैकान्तभावेन स्वभावः कारणं मतम्
पूत्वा तृणबुसीकां वै ते लभन्ते न किंचन

^{१२.२२९.८}ये चैनं पक्षमाश्रित्य वर्तयन्त्यल्पचेतसः
स्वभावं कारणं ज्ञात्वा न श्रेयः प्राप्नुवन्ति ते

^{१२.२२९.९}स्वभावो हि विनाशाय मोहकर्ममनोभवः
निरुक्तमेतयोरेतत्स्वभावपरभावयोः

^{१२.२२९.१०}कृष्यादीनि हि कर्माणि सस्यसंहरणानि च
प्रज्ञावद्भिः प्रकॢप्तानि यानासनगृहाणि च

^{१२.२२९.११}आक्रीडानां गृहाणां च गदानामगदस्य च
प्रज्ञावन्तः प्रवक्तारो ज्ञानवद्भिरनुष्ठिताः

^{१२.२२९.१२}प्रज्ञा संयोजयत्यर्थैः प्रज्ञा श्रेयोऽधिगच्छति
राजानो भुञ्जते राज्यं प्रज्ञया तुल्यलक्षणाः

^{१२.२२९.१३}पारावर्यं तु भूतानां ज्ञानेनैवोपलभ्यते
विद्यया तात सृष्टानां विद्यैव परमा गतिः

^{१२.२२९.१४}भूतानां जन्म सर्वेषां विविधानां चतुर्विधम्
जराय्वण्डमथोद्भेदं स्वेदं चाप्युपलक्षयेत्

^{१२.२२९.१५}स्थावरेभ्यो विशिष्टानि जङ्गमान्युपलक्षयेत्
उपपन्नं हि यच्चेष्टा विशिष्येत विशेष्ययोः

^{१२.२२९.१६}आहुर्द्विबहुपादानि जङ्गमानि द्वयानि च
बहुपाद्भ्यो विशिष्टानि द्विपादानि बहून्यपि

^{१२.२२९.१७}द्विपदानि द्वयान्याहुः पार्थिवानीतराणि च
पार्थिवानि विशिष्टानि तानि ह्यन्नानि भुञ्जते

^{१२.२२९.१८}पार्थिवानि द्वयान्याहुर्मध्यमान्युत्तमानि च
मध्यमानि विशिष्टानि जातिधर्मोपधारणात्

^{१२.२२९.१९}मध्यमानि द्वयान्याहुर्धर्मज्ञानीतराणि च
धर्मज्ञानि विशिष्टानि कार्याकार्योपधारणात्

^{१२.२२९.२०}धर्मज्ञानि द्वयान्याहुर्वेदज्ञानीतराणि च
वेदज्ञानि विशिष्टानि वेदो ह्येषु प्रतिष्ठितः

^{१२.२२९.२१}वेदज्ञानि द्वयान्याहुः प्रवक्तॄणीतराणि च
प्रवक्तॄणि विशिष्टानि सर्वधर्मोपधारणात्

^{१२.२२९.२२}विज्ञायन्ते हि यैर्वेदाः सर्वधर्मक्रियाफलाः
सयज्ञाः सखिला वेदाः प्रवक्तृभ्यो विनिःसृताः

^{१२.२२९.२३}प्रवक्तॄणि द्वयान्याहुरात्मज्ञानीतराणि च
आत्मज्ञानि विशिष्टानि जन्माजन्मोपधारणात्

^{१२.२२९.२४}धर्मद्वयं हि यो वेद स सर्वः सर्वधर्मविद्
स त्यागी सत्यसंकल्पः स तु क्षान्तः स ईश्वरः

^{१२.२२९.२५}धर्मज्ञानप्रतिष्ठं हि तं देवा ब्राह्मणं विदुः
शब्दब्रह्मणि निष्णातं परे च कृतनिश्चयम्

^{१२.२२९.२६}अन्तःस्थं च बहिष्ठं च येऽऽधियज्ञाधिदैवतम्
जानन्ति तान्नमस्यामस्ते देवास्तात ते द्विजाः

^{१२.२२९.२७}तेषु विश्वमिदं भूतं साग्रं च जगदाहितम्
तेषां माहात्म्यभावस्य सदृशं नास्ति किंचन

^{१२.२२९.२८}आदिं ते निधनं चैव कर्म चातीत्य सर्वशः
चतुर्विधस्य भूतस्य सर्वस्येशाः स्वयंभुवः