^{१२.२३३.१}शुक उवाच

^{१२.२३३.२}यदिदं वेदवचनं कुरु कर्म त्यजेति च
कां दिशं विद्यया यान्ति कां च गच्छन्ति कर्मणा

^{१२.२३३.३}एतद्वै श्रोतुमिच्छामि तद्भवान्प्रब्रवीतु मे
एतत्त्वन्योन्यवैरूप्ये वर्तते प्रतिकूलतः

^{१२.२३३.४}भीष्म उवाच

^{१२.२३३.५}इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं पराशरसुतः सुतम्
कर्मविद्यामयावेतौ व्याख्यास्यामि क्षराक्षरौ

^{१२.२३३.६}यां दिशं विद्यया यान्ति यां च गच्छन्ति कर्मणा
शृणुष्वैकमनाः पुत्र गह्वरं ह्येतदन्तरम्

^{१२.२३३.७}अस्ति धर्म इति प्रोक्तं नास्तीत्यत्रैव यो वदेत्
तस्य पक्षस्य सदृशमिदं मम भवेदथ

^{१२.२३३.८}द्वाविमावथ पन्थानौ यत्र वेदाः प्रतिष्ठिताः
प्रवृत्तिलक्षणो धर्मो निवृत्तौ च सुभाषितः

^{१२.२३३.९}कर्मणा बध्यते जन्तुर्विद्यया तु प्रमुच्यते
तस्मात्कर्म न कुर्वन्ति यतयः पारदर्शिनः

^{१२.२३३.१०}कर्मणा जायते प्रेत्य मूर्तिमान्षोडशात्मकः
विद्यया जायते नित्यमव्ययो ह्यव्ययात्मकः

^{१२.२३३.११}कर्म त्वेके प्रशंसन्ति स्वल्पबुद्धितरा नराः
तेन ते देहजालानि रमयन्त उपासते

^{१२.२३३.१२}ये तु बुद्धिं परां प्राप्ता धर्मनैपुण्यदर्शिनः
न ते कर्म प्रशंसन्ति कूपं नद्यां पिबन्निव

^{१२.२३३.१३}कर्मणः फलमाप्नोति सुखदुःखे भवाभवौ
विद्यया तदवाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति

^{१२.२३३.१४}यत्र गत्वा न म्रियते यत्र गत्वा न जायते
न जीर्यते यत्र गत्वा यत्र गत्वा न वर्धते

^{१२.२३३.१५}यत्र तद्ब्रह्म परममव्यक्तमजरं ध्रुवम्
अव्याहतमनायासममृतं चावियोगि च

^{१२.२३३.१६}द्वंद्वैर्यत्र न बाध्यन्ते मानसेन च कर्मणा
समाः सर्वत्र मैत्राश्च सर्वभूतहिते रताः

^{१२.२३३.१७}विद्यामयोऽन्यः पुरुषस्तात कर्ममयोऽपरः
विद्धि चन्द्रमसं दर्शे सूक्ष्मया कलया स्थितम्

^{१२.२३३.१८}तदेतदृषिणा प्रोक्तं विस्तरेणानुमीयते
नवजं शशिनं दृष्ट्वा वक्रं तन्तुमिवाम्बरे

^{१२.२३३.१९}एकादशविकारात्मा कलासंभारसंभृतः
मूर्तिमानिति तं विद्धि तात कर्मगुणात्मकम्

^{१२.२३३.२०}देवो यः संश्रितस्तस्मिन्नब्बिन्दुरिव पुष्करे
क्षेत्रज्ञं तं विजानीयान्नित्यं त्यागजितात्मकम्

^{१२.२३३.२१}तमो रजश्च सत्त्वं च विद्धि जीवगुणानिमान्
जीवमात्मगुणं विद्यादात्मानं परमात्मनः

^{१२.२३३.२२}सचेतनं जीवगुणं वदन्ति; स चेष्टते चेष्टयते च सर्वम्
ततः परं क्षेत्रविदो वदन्ति; प्रावर्तयद्यो भुवनानि सप्त