^{१२.२६०.१}युधिष्ठिर उवाच

^{१२.२६०.२}अविरोधेन भूतानां त्यागः षाड्गुण्यकारकः
यः स्यादुभयभाग्धर्मस्तन्मे ब्रूहि पितामह

^{१२.२६०.३}गार्हस्थ्यस्य च धर्मस्य त्यागधर्मस्य चोभयोः
अदूरसंप्रस्थितयोः किं स्विच्छ्रेयः पितामह

^{१२.२६०.४}भीष्म उवाच

^{१२.२६०.५}उभौ धर्मौ महाभागावुभौ परमदुश्चरौ
उभौ महाफलौ तात सद्भिराचरितावुभौ

^{१२.२६०.६}अत्र ते वर्तयिष्यामि प्रामाण्यमुभयोस्तयोः
शृणुष्वैकमनाः पार्थ छिन्नधर्मार्थसंशयम्

^{१२.२६०.७}अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
कपिलस्य गोश्च संवादं तन्निबोध युधिष्ठिर

^{१२.२६०.८}आम्नायमनुपश्यन्हि पुराणं शाश्वतं ध्रुवम्
नहुषः पूर्वमालेभे त्वष्टुर्गामिति नः श्रुतम्

^{१२.२६०.९}तां नियुक्तामदीनात्मा सत्त्वस्थः समये रतः
ज्ञानवान्नियताहारो ददर्श कपिलस्तदा

^{१२.२६०.१०}स बुद्धिमुत्तमां प्राप्तो नैष्ठिकीमकुतोभयाम्
स्मरामि शिथिलं सत्यं वेदा इत्यब्रवीत्सकृत्

^{१२.२६०.११}तां गामृषिः स्यूमरश्मिः प्रविश्य यतिमब्रवीत्
हंहो वेदा यदि मता धर्माः केनापरे मताः

^{१२.२६०.१२}तपस्विनो धृतिमतः श्रुतिविज्ञानचक्षुषः
सर्वमार्षं हि मन्यन्ते व्याहृतं विदितात्मनः

^{१२.२६०.१३}तस्यैवं गततृष्णस्य विज्वरस्य निराशिषः
का विवक्षास्ति वेदेषु निरारम्भस्य सर्वशः

^{१२.२६०.१४}कपिल उवाच

^{१२.२६०.१५}नाहं वेदान्विनिन्दामि न विवक्षामि कर्हिचित्
पृथगाश्रमिणां कर्माण्येकार्थानीति नः श्रुतम्

^{१२.२६०.१६}गच्छत्येव परित्यागी वानप्रस्थश्च गच्छति
गृहस्थो ब्रह्मचारी च उभौ तावपि गच्छतः

^{१२.२६०.१७}देवयाना हि पन्थानश्चत्वारः शाश्वता मताः
तेषां ज्यायःकनीयस्त्वं फलेषूक्तं बलाबलम्

^{१२.२६०.१८}एवं विदित्वा सर्वार्थानारभेदिति वैदिकम्
नारभेदिति चान्यत्र नैष्ठिकी श्रूयते श्रुतिः

^{१२.२६०.१९}अनारम्भे ह्यदोषः स्यादारम्भेऽदोष उत्तमः
एवं स्थितस्य शास्त्रस्य दुर्विज्ञेयं बलाबलम्

^{१२.२६०.२०}यद्यत्र किंचित्प्रत्यक्षमहिंसायाः परं मतम्
ऋते त्वागमशास्त्रेभ्यो ब्रूहि तद्यदि पश्यसि

^{१२.२६०.२१}स्यूमरश्मिरुवाच

^{१२.२६०.२२}स्वर्गकामो यजेतेति सततं श्रूयते श्रुतिः
फलं प्रकल्प्य पूर्वं हि ततो यज्ञः प्रतायते

^{१२.२६०.२३}अजश्चाश्वश्च मेषश्च गौश्च पक्षिगणाश्च ये
ग्राम्यारण्या ओषधयः प्राणस्यान्नमिति श्रुतिः

^{१२.२६०.२४}तथैवान्नं ह्यहरहः सायं प्रातर्निरुप्यते
पशवश्चाथ धान्यं च यज्ञस्याङ्गमिति श्रुतिः

^{१२.२६०.२५}एतानि सह यज्ञेन प्रजापतिरकल्पयत्
तेन प्रजापतिर्देवान्यज्ञेनायजत प्रभुः

^{१२.२६०.२६}ते स्मान्योन्यंचराः सर्वे प्राणिनः सप्त सप्त च
यज्ञेषूपाकृतं विश्वं प्राहुरुत्तमसंज्ञितम्

^{१२.२६०.२७}एतच्चैवाभ्यनुज्ञातं पूर्वैः पूर्वतरैस्तथा
को जातु न विचिन्वीत विद्वान्स्वां शक्तिमात्मनः

^{१२.२६०.२८}पशवश्च मनुष्याश्च द्रुमाश्चौषधिभिः सह
स्वर्गमेवाभिकाङ्क्षन्ते न च स्वर्गस्त्वृते मखम्

^{१२.२६०.२९}ओषध्यः पशवो वृक्षा वीरुदाज्यं पयो दधि
हविर्भूमिर्दिशः श्रद्धा कालश्चैतानि द्वादश

^{१२.२६०.३०}ऋचो यजूंषि सामानि यजमानश्च षोडशः
अग्निर्ज्ञेयो गृहपतिः स सप्तदश उच्यते
अङ्गान्येतानि यज्ञस्य यज्ञो मूलमिति श्रुतिः

^{१२.२६०.३१}आज्येन पयसा दध्ना शकृतामिक्षया त्वचा
वालैः शृङ्गेण पादेन संभवत्येव गौर्मखम्
एवं प्रत्येकशः सर्वं यद्यदस्य विधीयते

^{१२.२६०.३२}यज्ञं वहन्ति संभूय सहर्त्विग्भिः सदक्षिणैः
संहत्यैतानि सर्वाणि यज्ञं निर्वर्तयन्त्युत

^{१२.२६०.३३}यज्ञार्थानि हि सृष्टानि यथा वै श्रूयते श्रुतिः
एवं पूर्वे पूर्वतराः प्रवृत्ताश्चैव मानवाः

^{१२.२६०.३४}न हिनस्ति ह्यारभते नाभिद्रुह्यति किंचन
यज्ञो यष्टव्य इत्येव यो यजत्यफलेप्सया

^{१२.२६०.३५}यज्ञाङ्गान्यपि चैतानि यथोक्तानि नसंशयः
विधिना विधियुक्तानि तारयन्ति परस्परम्

^{१२.२६०.३६}आम्नायमार्षं पश्यामि यस्मिन्वेदाः प्रतिष्ठिताः
तं विद्वांसोऽनुपश्यन्ति ब्राह्मणस्यानुदर्शनात्

^{१२.२६०.३७}ब्राह्मणप्रभवो यज्ञो ब्राह्मणार्पण एव च
अनु यज्ञं जगत्सर्वं यज्ञश्चानु जगत्सदा

^{१२.२६०.३८}ओमिति ब्रह्मणो योनिर्नमः स्वाहा स्वधा वषट्
यस्यैतानि प्रयुज्यन्ते यथाशक्ति कृतान्यपि

^{१२.२६०.३९}न तस्य त्रिषु लोकेषु परलोकभयं विदुः
इति वेदा वदन्तीह सिद्धाश्च परमर्षयः

^{१२.२६०.४०}ऋचो यजूंषि सामानि स्तोभाश्च विधिचोदिताः
यस्मिन्नेतानि सर्वाणि बहिरेव स वै द्विजः

^{१२.२६०.४१}अग्न्याधेये यद्भवति यच्च सोमे सुते द्विज
यच्चेतरैर्महायज्ञैर्वेद तद्भगवान्स्वतः

^{१२.२६०.४२}तस्माद्ब्रह्मन्यजेतैव याजयेच्चाविचारयन्
यजतः स्वर्गविधिना प्रेत्य स्वर्गफलं महत्

^{१२.२६०.४३}नायं लोकोऽस्त्ययज्ञानां परश्चेति विनिश्चयः
वेदवादविदश्चैव प्रमाणमुभयं तदा