^{१२.२७.१}युधिष्ठिर उवाच

^{१२.२७.२}अभिमन्यौ हते बाले द्रौपद्यास्तनयेषु च
धृष्टद्युम्ने विराटे च द्रुपदे च महीपतौ

^{१२.२७.३}वसुषेणे च धर्मज्ञे धृष्टकेतौ च पार्थिवे
तथान्येषु नरेन्द्रेषु नानादेश्येषु संयुगे

^{१२.२७.४}न विमुञ्चति मां शोको ज्ञातिघातिनमातुरम्
राज्यकामुकमत्युग्रं स्ववंशोच्छेदकारकम्

^{१२.२७.५}यस्याङ्के क्रीडमानेन मया वै परिवर्तितम्
स मया राज्यलुब्धेन गाङ्गेयो विनिपातितः

^{१२.२७.६}यदा ह्येनं विघूर्णन्तमपश्यं पार्थसायकैः
कम्पमानं यथा वज्रैः प्रेक्षमाणं शिखण्डिनम्

^{१२.२७.७}जीर्णं सिंहमिव प्रांशुं नरसिंहं पितामहम्
कीर्यमाणं शरैस्तीक्ष्णैर्दृष्ट्वा मे व्यथितं मनः

^{१२.२७.८}प्राङ्मुखं सीदमानं च रथादपच्युतं शरैः
घूर्णमानं यथा शैलं तदा मे कश्मलोऽभवत्

^{१२.२७.९}यः स बाणधनुष्पाणिर्योधयामास भार्गवम्
बहून्यहानि कौरव्यः कुरुक्षेत्रे महामृधे

^{१२.२७.१०}समेतं पार्थिवं क्षत्रं वाराणस्यां नदीसुतः
कन्यार्थमाह्वयद्वीरो रथेनैकेन संयुगे

^{१२.२७.११}येन चोग्रायुधो राजा चक्रवर्ती दुरासदः
दग्धः शस्त्रप्रतापेन स मया युधि घातितः

^{१२.२७.१२}स्वयं मृत्युं रक्षमाणः पाञ्चाल्यं यः शिखण्डिनम्
न बाणैः पातयामास सोऽर्जुनेन निपातितः

^{१२.२७.१३}यदैनं पतितं भूमावपश्यं रुधिरोक्षितम्
तदैवाविशदत्युग्रो ज्वरो मे मुनिसत्तम
येन संवर्धिता बाला येन स्म परिरक्षिताः

^{१२.२७.१४}स मया राज्यलुब्धेन पापेन गुरुघातिना
अल्पकालस्य राज्यस्य कृते मूढेन घातितः

^{१२.२७.१५}आचार्यश्च महेष्वासः सर्वपार्थिवपूजितः
अभिगम्य रणे मिथ्या पापेनोक्तः सुतं प्रति

^{१२.२७.१६}तन्मे दहति गात्राणि यन्मां गुरुरभाषत
सत्यवाक्यो हि राजंस्त्वं यदि जीवति मे सुतः
सत्यं मा मर्शयन्विप्रो मयि तत्परिपृष्टवान्

^{१२.२७.१७}कुञ्जरं चान्तरं कृत्वा मिथ्योपचरितं मया
सुभृशं राज्यलुब्धेन पापेन गुरुघातिना

^{१२.२७.१८}सत्यकञ्चुकमास्थाय मयोक्तो गुरुराहवे
अश्वत्थामा हत इति कुञ्जरे विनिपातिते
कान्नु लोकान्गमिष्यामि कृत्वा तत्कर्म दारुणम्

^{१२.२७.१९}अघातयं च यत्कर्णं समरेष्वपलायिनम्
ज्येष्ठं भ्रातरमत्युग्रं को मत्तः पापकृत्तमः

^{१२.२७.२०}अभिमन्युं च यद्बालं जातं सिंहमिवाद्रिषु
प्रावेशयमहं लुब्धो वाहिनीं द्रोणपालिताम्

^{१२.२७.२१}तदाप्रभृति बीभत्सुं न शक्नोमि निरीक्षितुम्
कृष्णं च पुण्डरीकाक्षं किल्बिषी भ्रूणहा यथा

^{१२.२७.२२}द्रौपदीं चाप्यदुःखार्हां पञ्चपुत्रविनाकृताम्
शोचामि पृथिवीं हीनां पञ्चभिः पर्वतैरिव

^{१२.२७.२३}सोऽहमागस्करः पापः पृथिवीनाशकारकः
आसीन एवमेवेदं शोषयिष्ये कलेवरम्

^{१२.२७.२४}प्रायोपविष्टं जानीध्वमद्य मां गुरुघातिनम्
जातिष्वन्यास्वपि यथा न भवेयं कुलान्तकृत्

^{१२.२७.२५}न भोक्ष्ये न च पानीयमुपयोक्ष्ये कथंचन
शोषयिष्ये प्रियान्प्राणानिहस्थोऽहं तपोधन

^{१२.२७.२६}यथेष्टं गम्यतां काममनुजाने प्रसाद्य वः
सर्वे मामनुजानीत त्यक्ष्यामीदं कलेवरम्

^{१२.२७.२७}वैशंपायन उवाच

^{१२.२७.२८}तमेवंवादिनं पार्थं बन्धुशोकेन विह्वलम्
मैवमित्यब्रवीद्व्यासो निगृह्य मुनिसत्तमः

^{१२.२७.२९}अतिवेलं महाराज न शोकं कर्तुमर्हसि
पुनरुक्तं प्रवक्ष्यामि दिष्टमेतदिति प्रभो

^{१२.२७.३०}संयोगा विप्रयोगाश्च जातानां प्राणिनां ध्रुवम्
बुद्बुदा इव तोयेषु भवन्ति न भवन्ति च

^{१२.२७.३१}सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः
संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम्

^{१२.२७.३२}सुखं दुःखान्तमालस्यं दाक्ष्यं दुःखं सुखोदयम्
भूतिः श्रीर्ह्रीर्धृतिः सिद्धिर्नादक्षे निवसन्त्युत

^{१२.२७.३३}नालं सुखाय सुहृदो नालं दुःखाय दुर्हृदः
न च प्रज्ञालमर्थेभ्यो न सुखेभ्योऽप्यलं धनम्

^{१२.२७.३४}यथा सृष्टोऽसि कौन्तेय धात्रा कर्मसु तत्कुरु
अत एव हि सिद्धिस्ते नेशस्त्वमात्मना नृप