^{१२.२७०.१}युधिष्ठिर उवाच

^{१२.२७०.२}धन्या धन्या इति जनाः सर्वेऽस्मान्प्रवदन्त्युत
न दुःखिततरः कश्चित्पुमानस्माभिरस्ति ह

^{१२.२७०.३}लोकसंभावितैर्दुःखं यत्प्राप्तं कुरुसत्तम
प्राप्य जातिं मनुष्येषु देवैरपि पितामह

^{१२.२७०.४}कदा वयं करिष्यामः संन्यासं दुःखसंज्ञकम्
दुःखमेतच्छरीराणां धारणं कुरुसत्तम

^{१२.२७०.५}विमुक्ताः सप्तदशभिर्हेतुभूतैश्च पञ्चभिः
इन्द्रियार्थैर्गुणैश्चैव अष्टाभिः प्रपितामह

^{१२.२७०.६}न गच्छन्ति पुनर्भावं मुनयः संशितव्रताः
कदा वयं भविष्यामो राज्यं हित्वा परंतप

^{१२.२७०.७}भीष्म उवाच

^{१२.२७०.८}नास्त्यनन्तं महाराज सर्वं संख्यानगोचरम्
पुनर्भावोऽपि संख्यातो नास्ति किंचिदिहाचलम्

^{१२.२७०.९}न चापि गम्यते राजन्नैष दोषः प्रसङ्गतः
उद्योगादेव धर्मज्ञ कालेनैव गमिष्यथ

^{१२.२७०.१०}ईशोऽयं सततं देही नृपते पुण्यपापयोः
तत एव समुत्थेन तमसा रुध्यतेऽपि च

^{१२.२७०.११}यथाञ्जनमयो वायुः पुनर्मानःशिलं रजः
अनुप्रविश्य तद्वर्णो दृश्यते रञ्जयन्दिशः

^{१२.२७०.१२}तथा कर्मफलैर्देही रञ्जितस्तमसावृतः
विवर्णो वर्णमाश्रित्य देहेषु परिवर्तते

^{१२.२७०.१३}ज्ञानेन हि यदा जन्तुरज्ञानप्रभवं तमः
व्यपोहति तदा ब्रह्म प्रकाशेत सनातनम्

^{१२.२७०.१४}अयत्नसाध्यं मुनयो वदन्ति; ये चापि मुक्तास्त उपासितव्याः
त्वया च लोकेन च सामरेण; तस्मान्न शाम्यन्ति महर्षिसंघाः

^{१२.२७०.१५}अस्मिन्नर्थे पुरा गीतं शृणुष्वैकमना नृप
यथा दैत्येन वृत्रेण भ्रष्टैश्वर्येण चेष्टितम्

^{१२.२७०.१६}निर्जितेनासहायेन हृतराज्येन भारत
अशोचता शत्रुमध्ये बुद्धिमास्थाय केवलाम्

^{१२.२७०.१७}भ्रष्टैश्वर्यं पुरा वृत्रमुशना वाक्यमब्रवीत्
कच्चित्पराजितस्याद्य न व्यथा तेऽस्ति दानव

^{१२.२७०.१८}वृत्र उवाच

^{१२.२७०.१९}सत्येन तपसा चैव विदित्वा संक्षयं ह्यहम्
न शोचामि न हृष्यामि भूतानामागतिं गतिम्

^{१२.२७०.२०}कालसंचोदिता जीवा मज्जन्ति नरकेऽवशाः
परिदृष्टानि सर्वाणि दिव्यान्याहुर्मनीषिणः

^{१२.२७०.२१}क्षपयित्वा तु तं कालं गणितं कालचोदिताः
सावशेषेण कालेन संभवन्ति पुनः पुनः

^{१२.२७०.२२}तिर्यग्योनिसहस्राणि गत्वा नरकमेव च
निर्गच्छन्त्यवशा जीवाः कालबन्धनबन्धनाः

^{१२.२७०.२३}एवं संसरमाणानि जीवान्यहमदृष्टवान्
यथा कर्म तथा लाभ इति शास्त्रनिदर्शनम्

^{१२.२७०.२४}तिर्यग्गच्छन्ति नरकं मानुष्यं दैवमेव च
सुखदुःखे प्रियद्वेष्ये चरित्वा पूर्वमेव च

^{१२.२७०.२५}कृतान्तविधिसंयुक्तं सर्वलोकः प्रपद्यते
गतं गच्छन्ति चाध्वानं सर्वभूतानि सर्वदा

^{१२.२७०.२६}भीष्म उवाच

^{१२.२७०.२७}कालसंख्यानसंख्यातं सृष्टिस्थितिपरायणम्
तं भाषमाणं भगवानुशना प्रत्यभाषत
भीमान्दुष्टप्रलापांस्त्वं तात कस्मात्प्रभाषसे

^{१२.२७०.२८}वृत्र उवाच

^{१२.२७०.२९}प्रत्यक्षमेतद्भवतस्तथान्येषां मनीषिणाम्
मया यज्जयलुब्धेन पुरा तप्तं महत्तपः

^{१२.२७०.३०}गन्धानादाय भूतानां रसांश्च विविधानपि
अवर्धं त्रीन्समाक्रम्य लोकान्वै स्वेन तेजसा

^{१२.२७०.३१}ज्वालामालापरिक्षिप्तो वैहायसचरस्तथा
अजेयः सर्वभूतानामासं नित्यमपेतभीः

^{१२.२७०.३२}ऐश्वर्यं तपसा प्राप्तं भ्रष्टं तच्च स्वकर्मभिः
धृतिमास्थाय भगवन्न शोचामि ततस्त्वहम्

^{१२.२७०.३३}युयुत्सता महेन्द्रेण पुरा सार्धं महात्मना
ततो मे भगवान्दृष्टो हरिर्नारायणः प्रभुः

^{१२.२७०.३४}वैकुण्ठः पुरुषो विष्णुः शुक्लोऽनन्तः सनातनः
मुञ्जकेशो हरिश्मश्रुः सर्वभूतपितामहः

^{१२.२७०.३५}नूनं तु तस्य तपसः सावशेषं ममास्ति वै
यदहं प्रष्टुमिच्छामि भवन्तं कर्मणः फलम्

^{१२.२७०.३६}ऐश्वर्यं वै महद्ब्रह्मन्कस्मिन्वर्णे प्रतिष्ठितम्
निवर्तते चापि पुनः कथमैश्वर्यमुत्तमम्

^{१२.२७०.३७}कस्माद्भूतानि जीवन्ति प्रवर्तन्तेऽथ वा पुनः
किं वा फलं परं प्राप्य जीवस्तिष्ठति शाश्वतः

^{१२.२७०.३८}केन वा कर्मणा शक्यमथ ज्ञानेन केन वा
ब्रह्मर्षे तत्फलं प्राप्तुं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि

^{१२.२७०.३९}इतीदमुक्तः स मुनिस्तदानीं; प्रत्याह यत्तच्छृणु राजसिंह
मयोच्यमानं पुरुषर्षभ त्व;मनन्यचित्तः सह सोदरीयैः