^{१२.३०१.१}याज्ञवल्क्य उवाच

^{१२.३०१.२}पादावध्यात्ममित्याहुर्ब्राह्मणास्तत्त्वदर्शिनः
गन्तव्यमधिभूतं च विष्णुस्तत्राधिदैवतम्

^{१२.३०१.३}पायुरध्यात्ममित्याहुर्यथातत्त्वार्थदर्शिनः
विसर्गमधिभूतं च मित्रस्तत्राधिदैवतम्

^{१२.३०१.४}उपस्थोऽध्यात्ममित्याहुर्यथायोगनिदर्शनम्
अधिभूतं तथानन्दो दैवतं च प्रजापतिः

^{१२.३०१.५}हस्तावध्यात्ममित्याहुर्यथासांख्यनिदर्शनम्
कर्तव्यमधिभूतं तु इन्द्रस्तत्राधिदैवतम्

^{१२.३०१.६}वागध्यात्ममिति प्राहुर्यथाश्रुतिनिदर्शनम्
वक्तव्यमधिभूतं तु वह्निस्तत्राधिदैवतम्

^{१२.३०१.७}चक्षुरध्यात्ममित्याहुर्यथाश्रुतिनिदर्शनम्
रूपमत्राधिभूतं तु सूर्यस्तत्राधिदैवतम्

^{१२.३०१.८}श्रोत्रमध्यात्ममित्याहुर्यथाश्रुतिनिदर्शनम्
शब्दस्तत्राधिभूतं तु दिशस्तत्राधिदैवतम्

^{१२.३०१.९}जिह्वामध्यात्ममित्याहुर्यथातत्त्वनिदर्शनम्
रस एवाधिभूतं तु आपस्तत्राधिदैवतम्

^{१२.३०१.१०}घ्राणमध्यात्ममित्याहुर्यथाश्रुतिनिदर्शनम्
गन्ध एवाधिभूतं तु पृथिवी चाधिदैवतम्

^{१२.३०१.११}त्वगध्यात्ममिति प्राहुस्तत्त्वबुद्धिविशारदाः
स्पर्श एवाधिभूतं तु पवनश्चाधिदैवतम्

^{१२.३०१.१२}मनोऽध्यात्ममिति प्राहुर्यथाश्रुतिनिदर्शनम्
मन्तव्यमधिभूतं तु चन्द्रमाश्चाधिदैवतम्

^{१२.३०१.१३}अहंकारिकमध्यात्ममाहुस्तत्त्वनिदर्शनम्
अभिमानोऽधिभूतं तु भवस्तत्राधिदैवतम्

^{१२.३०१.१४}बुद्धिरध्यात्ममित्याहुर्यथावेदनिदर्शनम्
बोद्धव्यमधिभूतं तु क्षेत्रज्ञोऽत्राधिदैवतम्

^{१२.३०१.१५}एषा ते व्यक्ततो राजन्विभूतिरनुवर्णिता
आदौ मध्ये तथा चान्ते यथातत्त्वेन तत्त्ववित्

^{१२.३०१.१६}प्रकृतिर्गुणान्विकुरुते स्वच्छन्देनात्मकाम्यया
क्रीडार्थं तु महाराज शतशोऽथ सहस्रशः

^{१२.३०१.१७}यथा दीपसहस्राणि दीपान्मर्त्याः प्रकुर्वते
प्रकृतिस्तथा विकुरुते पुरुषस्य गुणान्बहून्

^{१२.३०१.१८}सत्त्वमानन्द उद्रेकः प्रीतिः प्राकाश्यमेव च
सुखं शुद्धित्वमारोग्यं संतोषः श्रद्दधानता

^{१२.३०१.१९}अकार्पण्यमसंरम्भः क्षमा धृतिरहिंसता
समता सत्यमानृण्यं मार्दवं ह्रीरचापलम्

^{१२.३०१.२०}शौचमार्जवमाचारमलौल्यं हृद्यसंभ्रमः
इष्टानिष्टवियोगानां कृतानामविकत्थनम्

^{१२.३०१.२१}दानेन चानुग्रहणमस्पृहार्थे परार्थता
सर्वभूतदया चैव सत्त्वस्यैते गुणाः स्मृताः

^{१२.३०१.२२}रजोगुणानां संघातो रूपमैश्वर्यविग्रहे
अत्याशित्वमकारुण्यं सुखदुःखोपसेवनम्

^{१२.३०१.२३}परापवादेषु रतिर्विवादानां च सेवनम्
अहंकारस्त्वसत्कारश्चिन्ता वैरोपसेवनम्

^{१२.३०१.२४}परितापोऽपहरणं ह्रीनाशोऽनार्जवं तथा
भेदः परुषता चैव कामक्रोधौ मदस्तथा
दर्पो द्वेषोऽतिवादश्च एते प्रोक्ता रजोगुणाः

^{१२.३०१.२५}तामसानां तु संघातं प्रवक्ष्याम्युपधार्यताम्
मोहोऽप्रकाशस्तामिस्रमन्धतामिस्रसंज्ञितम्

^{१२.३०१.२६}मरणं चान्धतामिस्रं तामिस्रं क्रोध उच्यते
तमसो लक्षणानीह भक्षाणामभिरोचनम्

^{१२.३०१.२७}भोजनानामपर्याप्तिस्तथा पेयेष्वतृप्तता
गन्धवासो विहारेषु शयनेष्वासनेषु च

^{१२.३०१.२८}दिवास्वप्ने विवादे च प्रमादेषु च वै रतिः
नृत्यवादित्रगीतानामज्ञानाच्छ्रद्दधानता
द्वेषो धर्मविशेषाणामेते वै तामसा गुणाः