^{१३.१०१.१}युधिष्ठिर उवाच

^{१३.१०१.२}आलोकदानं नामैतत्कीदृशं भरतर्षभ
कथमेतत्समुत्पन्नं फलं चात्र ब्रवीहि मे

^{१३.१०१.३}भीष्म उवाच

^{१३.१०१.४}अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
मनोः प्रजापतेर्वादं सुवर्णस्य च भारत

^{१३.१०१.५}तपस्वी कश्चिदभवत्सुवर्णो नाम नामतः
वर्णतो हेमवर्णः स सुवर्ण इति पप्रथे

^{१३.१०१.६}कुलशीलगुणोपेतः स्वाध्याये च परं गतः
बहून्स्ववंशप्रभवान्समतीतः स्वकैर्गुणैः

^{१३.१०१.७}स कदाचिन्मनुं विप्रो ददर्शोपससर्प च
कुशलप्रश्नमन्योन्यं तौ च तत्र प्रचक्रतुः

^{१३.१०१.८}ततस्तौ सिद्धसंकल्पौ मेरौ काञ्चनपर्वते
रमणीये शिलापृष्ठे सहितौ संन्यषीदताम्

^{१३.१०१.९}तत्र तौ कथयामास्तां कथा नानाविधाश्रयाः
ब्रह्मर्षिदेवदैत्यानां पुराणानां महात्मनाम्

^{१३.१०१.१०}सुवर्णस्त्वब्रवीद्वाक्यं मनुं स्वायंभुवं प्रभुम्
हितार्थं सर्वभूतानां प्रश्नं मे वक्तुमर्हसि

^{१३.१०१.११}सुमनोभिर्यदिज्यन्ते दैवतानि प्रजेश्वर
किमेतत्कथमुत्पन्नं फलयोगं च शंस मे

^{१३.१०१.१२}मनुरुवाच

^{१३.१०१.१३}अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
शुक्रस्य च बलेश्चैव संवादं वै समागमे

^{१३.१०१.१४}बलेर्वैरोचनस्येह त्रैलोक्यमनुशासतः
समीपमाजगामाशु शुक्रो भृगुकुलोद्वहः

^{१३.१०१.१५}तमर्घ्यादिभिरभ्यर्च्य भार्गवं सोऽसुराधिपः
निषसादासने पश्चाद्विधिवद्भूरिदक्षिणः

^{१३.१०१.१६}कथेयमभवत्तत्र या त्वया परिकीर्तिता
सुमनोधूपदीपानां संप्रदाने फलं प्रति

^{१३.१०१.१७}ततः पप्रच्छ दैत्येन्द्रः कवीन्द्रं प्रश्नमुत्तमम्
सुमनोधूपदीपानां किं फलं ब्रह्मवित्तम
प्रदानस्य द्विजश्रेष्ठ तद्भवान्वक्तुमर्हति

^{१३.१०१.१८}शुक्र उवाच

^{१३.१०१.१९}तपः पूर्वं समुत्पन्नं धर्मस्तस्मादनन्तरम्
एतस्मिन्नन्तरे चैव वीरुदोषध्य एव च

^{१३.१०१.२०}सोमस्यात्मा च बहुधा संभूतः पृथिवीतले
अमृतं च विषं चैव याश्चान्यास्तुल्यजातयः

^{१३.१०१.२१}अमृतं मनसः प्रीतिं सद्यः पुष्टिं ददाति च
मनो ग्लपयते तीव्रं विषं गन्धेन सर्वशः

^{१३.१०१.२२}अमृतं मङ्गलं विद्धि महद्विषममङ्गलम्
ओषध्यो ह्यमृतं सर्वं विषं तेजोऽग्निसंभवम्

^{१३.१०१.२३}मनो ह्लादयते यस्माच्छ्रियं चापि दधाति ह
तस्मात्सुमनसः प्रोक्ता नरैः सुकृतकर्मभिः

^{१३.१०१.२४}देवताभ्यः सुमनसो यो ददाति नरः शुचिः
तस्मात्सुमनसः प्रोक्ता यस्मात्तुष्यन्ति देवताः

^{१३.१०१.२५}यं यमुद्दिश्य दीयेरन्देवं सुमनसः प्रभो
मङ्गलार्थं स तेनास्य प्रीतो भवति दैत्यप

^{१३.१०१.२६}ज्ञेयास्तूग्राश्च सौम्याश्च तेजस्विन्यश्च ताः पृथक्
ओषध्यो बहुवीर्याश्च बहुरूपास्तथैव च

^{१३.१०१.२७}यज्ञियानां च वृक्षाणामयज्ञियान्निबोध मे
आसुराणि च माल्यानि दैवतेभ्यो हितानि च

^{१३.१०१.२८}राक्षसानां सुराणां च यक्षाणां च तथा प्रियाः
पितॄणां मानुषाणां च कान्ता यास्त्वनुपूर्वशः

^{१३.१०१.२९}वन्या ग्राम्याश्चेह तथा कृष्टोप्ताः पर्वताश्रयाः
अकण्टकाः कण्टकिन्यो गन्धरूपरसान्विताः

^{१३.१०१.३०}द्विविधो हि स्मृतो गन्ध इष्टोऽनिष्टश्च पुष्पजः
इष्टगन्धानि देवानां पुष्पाणीति विभावयेत्

^{१३.१०१.३१}अकण्टकानां वृक्षाणां श्वेतप्रायाश्च वर्णतः
तेषां पुष्पाणि देवानामिष्टानि सततं प्रभो

^{१३.१०१.३२}जलजानि च माल्यानि पद्मादीनि च यानि च
गन्धर्वनागयक्षेभ्यस्तानि दद्याद्विचक्षणः

^{१३.१०१.३३}ओषध्यो रक्तपुष्पाश्च कटुकाः कण्टकान्विताः
शत्रूणामभिचारार्थमथर्वसु निदर्शिताः

^{१३.१०१.३४}तीक्ष्णवीर्यास्तु भूतानां दुरालम्भाः सकण्टकाः
रक्तभूयिष्ठवर्णाश्च कृष्णाश्चैवोपहारयेत्

^{१३.१०१.३५}मनोहृदयनन्दिन्यो विमर्दे मधुराश्च याः
चारुरूपाः सुमनसो मानुषाणां स्मृता विभो

^{१३.१०१.३६}न तु श्मशानसंभूता न देवायतनोद्भवाः
संनयेत्पुष्टियुक्तेषु विवाहेषु रहःसु च

^{१३.१०१.३७}गिरिसानुरुहाः सौम्या देवानामुपपादयेत्
प्रोक्षिताभ्युक्षिताः सौम्या यथायोगं यथास्मृति

^{१३.१०१.३८}गन्धेन देवास्तुष्यन्ति दर्शनाद्यक्षराक्षसाः
नागाः समुपभोगेन त्रिभिरेतैस्तु मानुषाः

^{१३.१०१.३९}सद्यः प्रीणाति देवान्वै ते प्रीता भावयन्त्युत
संकल्पसिद्धा मर्त्यानामीप्सितैश्च मनोरथैः

^{१३.१०१.४०}देवाः प्रीणन्ति सततं मानिता मानयन्ति च
अवज्ञातावधूताश्च निर्दहन्त्यधमान्नरान्

^{१३.१०१.४१}अतऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि धूपदानविधौ फलम्
धूपांश्च विविधान्साधूनसाधूंश्च निबोध मे

^{१३.१०१.४२}निर्यासः सरलश्चैव कृत्रिमश्चैव ते त्रयः
इष्टानिष्टो भवेद्गन्धस्तन्मे विस्तरतः शृणु

^{१३.१०१.४३}निर्यासाः सल्लकीवर्ज्या देवानां दयितास्तु ते
गुग्गुलुः प्रवरस्तेषां सर्वेषामिति निश्चयः

^{१३.१०१.४४}अगुरुः सारिणां श्रेष्ठो यक्षराक्षसभोगिनाम्
दैत्यानां सल्लकीजश्च काङ्क्षितो यश्च तद्विधः

^{१३.१०१.४५}अथ सर्जरसादीनां गन्धैः पार्थिवदारवैः
फाणितासवसंयुक्तैर्मनुष्याणां विधीयते

^{१३.१०१.४६}देवदानवभूतानां सद्यस्तुष्टिकरः स्मृतः
येऽन्ये वैहारिकास्ते तु मानुषाणामिति स्मृताः

^{१३.१०१.४७}य एवोक्ताः सुमनसां प्रदाने गुणहेतवः
धूपेष्वपि परिज्ञेयास्त एव प्रीतिवर्धनाः

^{१३.१०१.४८}दीपदाने प्रवक्ष्यामि फलयोगमनुत्तमम्
यथा येन यदा चैव प्रदेया यादृशाश्च ते

^{१३.१०१.४९}ज्योतिस्तेजः प्रकाशश्चाप्यूर्ध्वगं चापि वर्ण्यते
प्रदानं तेजसां तस्मात्तेजो वर्धयते नृणाम्

^{१३.१०१.५०}अन्धं तमस्तमिस्रं च दक्षिणायनमेव च
उत्तरायणमेतस्माज्ज्योतिर्दानं प्रशस्यते

^{१३.१०१.५१}यस्मादूर्ध्वगमेतत्तु तमसश्चैव भेषजम्
तस्मादूर्ध्वगतेर्दाता भवेदिति विनिश्चयः

^{१३.१०१.५२}देवास्तेजस्विनो यस्मात्प्रभावन्तः प्रकाशकाः
तामसा राक्षसाश्चेति तस्माद्दीपः प्रदीयते

^{१३.१०१.५३}आलोकदानाच्चक्षुष्मान्प्रभायुक्तो भवेन्नरः
तान्दत्त्वा नोपहिंसेत न हरेन्नोपनाशयेत्

^{१३.१०१.५४}दीपहर्ता भवेदन्धस्तमोगतिरसुप्रभः
दीपप्रदः स्वर्गलोके दीपमाली विराजते

^{१३.१०१.५५}हविषा प्रथमः कल्पो द्वितीयस्त्वौषधीरसैः
वसामेदोस्थिनिर्यासैर्न कार्यः पुष्टिमिच्छता

^{१३.१०१.५६}गिरिप्रपाते गहने चैत्यस्थाने चतुष्पथे
दीपदाता भवेन्नित्यं य इच्छेद्भूतिमात्मनः

^{१३.१०१.५७}कुलोद्द्योतो विशुद्धात्मा प्रकाशत्वं च गच्छति
ज्योतिषां चैव सालोक्यं दीपदाता नरः सदा

^{१३.१०१.५८}बलिकर्मसु वक्ष्यामि गुणान्कर्मफलोदयान्
देवयक्षोरगनृणां भूतानामथ रक्षसाम्

^{१३.१०१.५९}येषां नाग्रभुजो विप्रा देवतातिथिबालकाः
राक्षसानेव तान्विद्धि निर्वषट्कारमङ्गलान्

^{१३.१०१.६०}तस्मादग्रं प्रयच्छेत देवेभ्यः प्रतिपूजितम्
शिरसा प्रणतश्चापि हरेद्बलिमतन्द्रितः

^{१३.१०१.६१}गृह्या हि देवता नित्यमाशंसन्ति गृहात्सदा
बाह्याश्चागन्तवो येऽन्ये यक्षराक्षसपन्नगाः

^{१३.१०१.६२}इतो दत्तेन जीवन्ति देवताः पितरस्तथा
ते प्रीताः प्रीणयन्त्येतानायुषा यशसा धनैः

^{१३.१०१.६३}बलयः सह पुष्पैस्तु देवानामुपहारयेत्
दधिद्रप्सयुताः पुण्याः सुगन्धाः प्रियदर्शनाः

^{१३.१०१.६४}कार्या रुधिरमांसाढ्या बलयो यक्षरक्षसाम्
सुरासवपुरस्कारा लाजोल्लेपनभूषिताः

^{१३.१०१.६५}नागानां दयिता नित्यं पद्मोत्पलविमिश्रिताः
तिलान्गुडसुसंपन्नान्भूतानामुपहारयेत्

^{१३.१०१.६६}अग्रदाताग्रभोगी स्याद्बलवर्णसमन्वितः
तस्मादग्रं प्रयच्छेत देवेभ्यः प्रतिपूजितम्

^{१३.१०१.६७}ज्वलत्यहरहो वेश्म याश्चास्य गृहदेवताः
ताः पूज्या भूतिकामेन प्रसृताग्रप्रदायिना

^{१३.१०१.६८}इत्येतदसुरेन्द्राय काव्यः प्रोवाच भार्गवः
सुवर्णाय मनुः प्राह सुवर्णो नारदाय च

^{१३.१०१.६९}नारदोऽपि मयि प्राह गुणानेतान्महाद्युते
त्वमप्येतद्विदित्वेह सर्वमाचर पुत्रक