^{१३.५३.१}युधिष्ठिर उवाच

^{१३.५३.२}तस्मिन्नन्तर्हिते विप्रे राजा किमकरोत्तदा
भार्या चास्य महाभागा तन्मे ब्रूहि पितामह

^{१३.५३.३}भीष्म उवाच

^{१३.५३.४}अदृष्ट्वा स महीपालस्तमृषिं सह भार्यया
परिश्रान्तो निववृते व्रीडितो नष्टचेतनः

^{१३.५३.५}स प्रविश्य पुरीं दीनो नाभ्यभाषत किंचन
तदेव चिन्तयामास च्यवनस्य विचेष्टितम्

^{१३.५३.६}अथ शून्येन मनसा प्रविवेश गृहं नृपः
ददर्श शयने तस्मिञ्शयानं भृगुनन्दनम्

^{१३.५३.७}विस्मितौ तौ तु दृष्ट्वा तं तदाश्चर्यं विचिन्त्य च
दर्शनात्तस्य च मुनेर्विश्रान्तौ संबभूवतुः

^{१३.५३.८}यथास्थानं तु तौ स्थित्वा भूयस्तं संववाहतुः
अथापरेण पार्श्वेन सुष्वाप स महामुनिः

^{१३.५३.९}तेनैव च स कालेन प्रत्यबुध्यत वीर्यवान्
न च तौ चक्रतुः किंचिद्विकारं भयशङ्कितौ

^{१३.५३.१०}प्रतिबुद्धस्तु स मुनिस्तौ प्रोवाच विशां पते
तैलाभ्यङ्गो दीयतां मे स्नास्येऽहमिति भारत

^{१३.५३.११}तथेति तौ प्रतिश्रुत्य क्षुधितौ श्रमकर्शितौ
शतपाकेन तैलेन महार्हेणोपतस्थतुः

^{१३.५३.१२}ततः सुखासीनमृषिं वाग्यतौ संववाहतुः
न च पर्याप्तमित्याह भार्गवः सुमहातपाः

^{१३.५३.१३}यदा तौ निर्विकारौ तु लक्षयामास भार्गवः
तत उत्थाय सहसा स्नानशालां विवेश ह
कॢप्तमेव तु तत्रासीत्स्नानीयं पार्थिवोचितम्

^{१३.५३.१४}असत्कृत्य तु तत्सर्वं तत्रैवान्तरधीयत
स मुनिः पुनरेवाथ नृपतेः पश्यतस्तदा
नासूयां चक्रतुस्तौ च दंपती भरतर्षभ

^{१३.५३.१५}अथ स्नातः स भगवान्सिंहासनगतः प्रभुः
दर्शयामास कुशिकं सभार्यं भृगुनन्दनः

^{१३.५३.१६}संहृष्टवदनो राजा सभार्यः कुशिको मुनिम्
सिद्धमन्नमिति प्रह्वो निर्विकारो न्यवेदयत्

^{१३.५३.१७}आनीयतामिति मुनिस्तं चोवाच नराधिपम्
राजा च समुपाजह्रे तदन्नं सह भार्यया

^{१३.५३.१८}मांसप्रकारान्विविधाञ्शाकानि विविधानि च
वेसवारविकारांश्च पानकानि लघूनि च

^{१३.५३.१९}रसालापूपकांश्चित्रान्मोदकानथ षाडवान्
रसान्नानाप्रकारांश्च वन्यं च मुनिभोजनम्

^{१३.५३.२०}फलानि च विचित्राणि तथा भोज्यानि भूरिशः
बदरेङ्गुदकाश्मर्यभल्लातकवटानि च

^{१३.५३.२१}गृहस्थानां च यद्भोज्यं यच्चापि वनवासिनाम्
सर्वमाहारयामास राजा शापभयान्मुनेः

^{१३.५३.२२}अथ सर्वमुपन्यस्तमग्रतश्च्यवनस्य तत्
ततः सर्वं समानीय तच्च शय्यासनं मुनिः

^{१३.५३.२३}वस्त्रैः शुभैरवच्छाद्य भोजनोपस्करैः सह
सर्वमादीपयामास च्यवनो भृगुनन्दनः

^{१३.५३.२४}न च तौ चक्रतुः कोपं दंपती सुमहाव्रतौ
तयोः संप्रेक्षतोरेव पुनरन्तर्हितोऽभवत्

^{१३.५३.२५}तत्रैव च स राजर्षिस्तस्थौ तां रजनीं तदा
सभार्यो वाग्यतः श्रीमान्न च तं कोप आविशत्

^{१३.५३.२६}नित्यं संस्कृतमन्नं तु विविधं राजवेश्मनि
शयनानि च मुख्यानि परिषेकाश्च पुष्कलाः

^{१३.५३.२७}वस्त्रं च विविधाकारमभवत्समुपार्जितम्
न शशाक ततो द्रष्टुमन्तरं च्यवनस्तदा

^{१३.५३.२८}पुनरेव च विप्रर्षिः प्रोवाच कुशिकं नृपम्
सभार्यो मां रथेनाशु वह यत्र ब्रवीम्यहम्

^{१३.५३.२९}तथेति च प्राह नृपो निर्विशङ्कस्तपोधनम्
क्रीडारथोऽस्तु भगवन्नुत सांग्रामिको रथः

^{१३.५३.३०}इत्युक्तः स मुनिस्तेन राज्ञा हृष्टेन तद्वचः
च्यवनः प्रत्युवाचेदं हृष्टः परपुरंजयम्

^{१३.५३.३१}सज्जीकुरु रथं क्षिप्रं यस्ते सांग्रामिको मतः
सायुधः सपताकश्च सशक्तिः कणयष्टिमान्

^{१३.५३.३२}किङ्किणीशतनिर्घोषो युक्तस्तोमरकल्पनैः
गदाखड्गनिबद्धश्च परमेषुशतान्वितः

^{१३.५३.३३}ततः स तं तथेत्युक्त्वा कल्पयित्वा महारथम्
भार्यां वामे धुरि तदा चात्मानं दक्षिणे तथा

^{१३.५३.३४}त्रिदंष्ट्रं वज्रसूच्यग्रं प्रतोदं तत्र चादधत्
सर्वमेतत्ततो दत्त्वा नृपो वाक्यमथाब्रवीत्

^{१३.५३.३५}भगवन्क्व रथो यातु ब्रवीतु भृगुनन्दनः
यत्र वक्ष्यसि विप्रर्षे तत्र यास्यति ते रथः

^{१३.५३.३६}एवमुक्तस्तु भगवान्प्रत्युवाचाथ तं नृपम्
इतःप्रभृति यातव्यं पदकं पदकं शनैः

^{१३.५३.३७}श्रमो मम यथा न स्यात्तथा मे छन्दचारिणौ
सुखं चैवास्मि वोढव्यो जनः सर्वश्च पश्यतु

^{१३.५३.३८}नोत्सार्यः पथिकः कश्चित्तेभ्यो दास्याम्यहं वसु
ब्राह्मणेभ्यश्च ये कामानर्थयिष्यन्ति मां पथि

^{१३.५३.३९}सर्वं दास्याम्यशेषेण धनं रत्नानि चैव हि
क्रियतां निखिलेनैतन्मा विचारय पार्थिव

^{१३.५३.४०}तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजा भृत्यानथाब्रवीत्
यद्यद्ब्रूयान्मुनिस्तत्तत्सर्वं देयमशङ्कितैः

^{१३.५३.४१}ततो रत्नान्यनेकानि स्त्रियो युग्यमजाविकम्
कृताकृतं च कनकं गजेन्द्राश्चाचलोपमाः

^{१३.५३.४२}अन्वगच्छन्त तमृषिं राजामात्याश्च सर्वशः
हाहाभूतं च तत्सर्वमासीन्नगरमार्तिमत्

^{१३.५३.४३}तौ तीक्ष्णाग्रेण सहसा प्रतोदेन प्रचोदितौ
पृष्ठे विद्धौ कटे चैव निर्विकारौ तमूहतुः

^{१३.५३.४४}वेपमानौ विराहारौ पञ्चाशद्रात्रकर्शितौ
कथंचिदूहतुर्वीरौ दंपती तं रथोत्तमम्

^{१३.५३.४५}बहुशो भृशविद्धौ तौ क्षरमाणौ क्षतोद्भवम्
ददृशाते महाराज पुष्पिताविव किंशुकौ

^{१३.५३.४६}तौ दृष्ट्वा पौरवर्गस्तु भृशं शोकपरायणः
अभिशापभयात्त्रस्तो न च किंचिदुवाच ह

^{१३.५३.४७}द्वन्द्वशश्चाब्रुवन्सर्वे पश्यध्वं तपसो बलम्
क्रुद्धा अपि मुनिश्रेष्ठं वीक्षितुं नैव शक्नुमः

^{१३.५३.४८}अहो भगवतो वीर्यं महर्षेर्भावितात्मनः
राज्ञश्चापि सभार्यस्य धैर्यं पश्यत यादृशम्

^{१३.५३.४९}श्रान्तावपि हि कृच्छ्रेण रथमेतं समूहतुः
न चैतयोर्विकारं वै ददर्श भृगुनन्दनः

^{१३.५३.५०}भीष्म उवाच

^{१३.५३.५१}ततः स निर्विकारौ तौ दृष्ट्वा भृगुकुलोद्वहः
वसु विश्राणयामास यथा वैश्रवणस्तथा

^{१३.५३.५२}तत्रापि राजा प्रीतात्मा यथाज्ञप्तमथाकरोत्
ततोऽस्य भगवान्प्रीतो बभूव मुनिसत्तमः

^{१३.५३.५३}अवतीर्य रथश्रेष्ठाद्दंपती तौ मुमोच ह
विमोच्य चैतौ विधिवत्ततो वाक्यमुवाच ह

^{१३.५३.५४}स्निग्धगम्भीरया वाचा भार्गवः सुप्रसन्नया
ददानि वां वरं श्रेष्ठं तद्ब्रूतामिति भारत

^{१३.५३.५५}सुकुमारौ च तौ विद्वान्कराभ्यां मुनिसत्तमः
पस्पर्शामृतकल्पाभ्यां स्नेहाद्भरतसत्तम

^{१३.५३.५६}अथाब्रवीन्नृपो वाक्यं श्रमो नास्त्यावयोरिह
विश्रान्तौ स्वः प्रभावात्ते ध्यानेनैवेति भार्गव

^{१३.५३.५७}अथ तौ भगवान्प्राह प्रहृष्टश्च्यवनस्तदा
न वृथा व्याहृतं पूर्वं यन्मया तद्भविष्यति

^{१३.५३.५८}रमणीयः समुद्देशो गङ्गातीरमिदं शुभम्
कंचित्कालं व्रतपरो निवत्स्यामीह पार्थिव

^{१३.५३.५९}गम्यतां स्वपुरं पुत्र विश्रान्तः पुनरेष्यसि
इहस्थं मां सभार्यस्त्वं द्रष्टासि श्वो नराधिप

^{१३.५३.६०}न च मन्युस्त्वया कार्यः श्रेयस्ते समुपस्थितम्
यत्काङ्क्षितं हृदिस्थं ते तत्सर्वं संभविष्यति

^{१३.५३.६१}इत्येवमुक्तः कुशिकः प्रहृष्टेनान्तरात्मना
प्रोवाच मुनिशार्दूलमिदं वचनमर्थवत्

^{१३.५३.६२}न मे मन्युर्महाभाग पूतोऽस्मि भगवंस्त्वया
संवृत्तौ यौवनस्थौ स्वो वपुष्मन्तौ बलान्वितौ

^{१३.५३.६३}प्रतोदेन व्रणा ये मे सभार्यस्य कृतास्त्वया
तान्न पश्यामि गात्रेषु स्वस्थोऽस्मि सह भार्यया

^{१३.५३.६४}इमां च देवीं पश्यामि मुने दिव्याप्सरोपमाम्
श्रिया परमया युक्तां यथादृष्टां मया पुरा

^{१३.५३.६५}तव प्रसादात्संवृत्तमिदं सर्वं महामुने
नैतच्चित्रं तु भगवंस्त्वयि सत्यपराक्रम

^{१३.५३.६६}इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं च्यवनः कुशिकं तदा
आगच्छेथाः सभार्यश्च त्वमिहेति नराधिप

^{१३.५३.६७}इत्युक्तः समनुज्ञातो राजर्षिरभिवाद्य तम्
प्रययौ वपुषा युक्तो नगरं देवराजवत्

^{१३.५३.६८}तत एनमुपाजग्मुरमात्याः सपुरोहिताः
बलस्था गणिकायुक्ताः सर्वाः प्रकृतयस्तथा

^{१३.५३.६९}तैर्वृतः कुशिको राजा श्रिया परमया ज्वलन्
प्रविवेश पुरं हृष्टः पूज्यमानोऽथ बन्दिभिः

^{१३.५३.७०}ततः प्रविश्य नगरं कृत्वा सर्वाह्णिकक्रियाः
भुक्त्वा सभार्यो रजनीमुवास स महीपतिः

^{१३.५३.७१}ततस्तु तौ नवमभिवीक्ष्य यौवनं; परस्परं विगतजराविवामरौ
ननन्दतुः शयनगतौ वपुर्धरौ; श्रिया युतौ द्विजवरदत्तया तया

^{१३.५३.७२}स चाप्यृषिर्भृगुकुलकीर्तिवर्धन;स्तपोधनो वनमभिराममृद्धिमत्
मनीषया बहुविधरत्नभूषितं; ससर्ज यन्नास्ति शतक्रतोरपि