^{७.६४.१}संजय उवाच

^{७.६४.२}ततो व्यूढेष्वनीकेषु समुत्क्रुष्टेषु मारिष
ताड्यमानासु भेरीषु मृदङ्गेषु नदत्सु च

^{७.६४.३}अनीकानां च संह्रादे वादित्राणां च निस्वने
प्रध्मापितेषु शङ्खेषु संनादे लोमहर्षणे

^{७.६४.४}अभिहारयत्सु शनकैर्भरतेषु युयुत्सुषु
रौद्रे मुहूर्ते संप्राप्ते सव्यसाची व्यदृश्यत

^{७.६४.५}वडानां वायसानां च पुरस्तात्सव्यसाचिनः
बहुलानि सहस्राणि प्राक्रीडंस्तत्र भारत

^{७.६४.६}मृगाश्च घोरसंनादाः शिवाश्चाशिवदर्शनाः
दक्षिणेन प्रयातानामस्माकं प्राणदंस्तथा

^{७.६४.७}सनिर्घाता ज्वलन्त्यश्च पेतुरुल्काः समन्ततः
चचाल च मही कृत्स्ना भये घोरे समुत्थिते

^{७.६४.८}विष्वग्वाताः सनिर्घाता रूक्षाः शर्करवर्षिणः
ववुरायाति कौन्तेये संग्रामे समुपस्थिते

^{७.६४.९}नाकुलिस्तु शतानीको धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः
पाण्डवानामनीकानि प्राज्ञौ तौ व्यूहतुस्तदा

^{७.६४.१०}ततो रथसहस्रेण द्विरदानां शतेन च
त्रिभिरश्वसहस्रैश्च पदातीनां शतैः शतैः

^{७.६४.११}अध्यर्धमात्रे धनुषां सहस्रे तनयस्तव
अग्रतः सर्वसैन्यानां स्थित्वा दुर्मर्षणोऽब्रवीत्

^{७.६४.१२}अद्य गाण्डीवधन्वानं तपन्तं युद्धदुर्मदम्
अहमावारयिष्यामि वेलेव मकरालयम्

^{७.६४.१३}अद्य पश्यन्तु संग्रामे धनंजयममर्षणम्
विषक्तं मयि दुर्धर्षमश्मकूटमिवाश्मनि

^{७.६४.१४}एवं ब्रुवन्महाराज महात्मा स महामतिः
महेष्वासैर्वृतो राजन्महेष्वासो व्यवस्थितः

^{७.६४.१५}ततोऽन्तक इव क्रुद्धः सवज्र इव वासवः
दण्डपाणिरिवासह्यो मृत्युः कालेन चोदितः

^{७.६४.१६}शूलपाणिरिवाक्षोभ्यो वरुणः पाशवानिव
युगान्ताग्निरिवार्चिष्मान्प्रधक्ष्यन्वै पुनः प्रजाः

^{७.६४.१७}क्रोधामर्षबलोद्धूतो निवातकवचान्तकः
जयो जेता स्थितः सत्ये पारयिष्यन्महाव्रतम्

^{७.६४.१८}आमुक्तकवचः खड्गी जाम्बूनदकिरीटभृत्
शुभ्रवर्माम्बरधरः स्वङ्गदी चारुकुण्डली

^{७.६४.१९}रथप्रवरमास्थाय नरो नारायणानुगः
विधुन्वन्गाण्डिवं संख्ये बभौ सूर्य इवोदितः

^{७.६४.२०}सोऽग्रानीकस्य महत इषुपाते धनंजयः
व्यवस्थाप्य रथं सज्जं शङ्खं दध्मौ प्रतापवान्

^{७.६४.२१}अथ कृष्णोऽप्यसंभ्रान्तः पार्थेन सह मारिष
प्राध्मापयत्पाञ्चजन्यं शङ्खप्रवरमोजसा

^{७.६४.२२}तयोः शङ्खप्रणादेन तव सैन्ये विशां पते
आसन्संहृष्टरोमाणः कम्पिता गतचेतसः

^{७.६४.२३}यथा त्रसन्ति भूतानि सर्वाण्यशनिनिस्वनात्
तथा शङ्खप्रणादेन वित्रेसुस्तव सैनिकाः

^{७.६४.२४}प्रसुस्रुवुः शकृन्मूत्रं वाहनानि च सर्वशः
एवं सवाहनं सर्वमाविग्नमभवद्बलम्

^{७.६४.२५}व्यषीदन्त नरा राजञ्शङ्खशब्देन मारिष
विसंज्ञाश्चाभवन्केचित्केचिद्राजन्वितत्रसुः

^{७.६४.२६}ततः कपिर्महानादं सह भूतैर्ध्वजालयैः
अकरोद्व्यादितास्यश्च भीषयंस्तव सैनिकान्

^{७.६४.२७}ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च मृदङ्गाश्चानकैः सह
पुनरेवाभ्यहन्यन्त तव सैन्यप्रहर्षणाः

^{७.६४.२८}नानावादित्रसंह्रादैः क्ष्वेडितास्फोटिताकुलैः
सिंहनादैः सवादित्रैः समाहूतैर्महारथैः

^{७.६४.२९}तस्मिन्सुतुमुले शब्दे भीरूणां भयवर्धने
अतीव हृष्टो दाशार्हमब्रवीत्पाकशासनिः

^{७.६४.३०}चोदयाश्वान्हृषीकेश यत्र दुर्मर्षणः स्थितः
एतद्भित्त्वा गजानीकं प्रवेक्ष्याम्यरिवाहिनीम्

^{७.६४.३१}एवमुक्तो महाबाहुः केशवः सव्यसाचिना
अचोदयद्धयांस्तत्र यत्र दुर्मर्षणः स्थितः

^{७.६४.३२}स संप्रहारस्तुमुलः संप्रवृत्तः सुदारुणः
एकस्य च बहूनां च रथनागनरक्षयः

^{७.६४.३३}ततः सायकवर्षेण पर्जन्य इव वृष्टिमान्
परानवाकिरत्पार्थः पर्वतानिव नीरदः

^{७.६४.३४}ते चापि रथिनः सर्वे त्वरिताः कृतहस्तवत्
अवाकिरन्बाणजालैस्ततः कृष्णधनंजयौ

^{७.६४.३५}ततः क्रुद्धो महाबाहुर्वार्यमाणः परैर्युधि
शिरांसि रथिनां पार्थः कायेभ्योऽपाहरच्छरैः

^{७.६४.३६}उद्भ्रान्तनयनैर्वक्त्रैः संदष्टोष्ठपुटैः शुभैः
सकुण्डलशिरस्त्राणैर्वसुधा समकीर्यत

^{७.६४.३७}पुण्डरीकवनानीव विध्वस्तानि समन्ततः
विनिकीर्णानि योधानां वदनानि चकाशिरे

^{७.६४.३८}तपनीयविचित्राणि सिक्तानि रुधिरेण च
अदृश्यन्त यथा राजन्मेघसंघाः सविद्युतः

^{७.६४.३९}शिरसां पततां राजञ्शब्दोऽभूत्पृथिवीतले
कालेन परिपक्वानां तालानां पततामिव

^{७.६४.४०}ततः कबन्धः कश्चित्तु धनुरालम्ब्य तिष्ठति
कश्चित्खड्गं विनिष्कृष्य भुजेनोद्यम्य तिष्ठति

^{७.६४.४१}नाजानन्त शिरांस्युर्व्यां पतितानि नरर्षभाः
अमृष्यमाणाः कौन्तेयं संग्रामे जयगृद्धिनः

^{७.६४.४२}हयानामुत्तमाङ्गैश्च हस्तिहस्तैश्च मेदिनी
बाहुभिश्च शिरोभिश्च वीराणां समकीर्यत

^{७.६४.४३}अयं पार्थः कुतः पार्थ एष पार्थ इति प्रभो
तव सैन्येषु योधानां पार्थभूतमिवाभवत्

^{७.६४.४४}अन्योन्यमपि चाजघ्नुरात्मानमपि चापरे
पार्थभूतममन्यन्त जगत्कालेन मोहिताः

^{७.६४.४५}निष्टनन्तः सरुधिरा विसंज्ञा गाढवेदनाः
शयाना बहवो वीराः कीर्तयन्तः सुहृज्जनम्

^{७.६४.४६}सभिण्डिपालाः सप्रासाः सशक्त्यृष्टिपरश्वधाः
सनिर्यूहाः सनिस्त्रिंशाः सशरासनतोमराः

^{७.६४.४७}सबाणवर्माभरणाः सगदाः साङ्गदा रणे
महाभुजगसंकाशा बाहवः परिघोपमाः

^{७.६४.४८}उद्वेष्टन्ति विचेष्टन्ति संवेष्टन्ति च सर्वशः
वेगं कुर्वन्ति संरब्धा निकृत्ताः परमेषुभिः

^{७.६४.४९}यो यः स्म समरे पार्थं प्रतिसंरभते नरः
तस्य तस्यान्तको बाणः शरीरमुपसर्पति

^{७.६४.५०}नृत्यतो रथमार्गेषु धनुर्व्यायच्छतस्तथा
न कश्चित्तत्र पार्थस्य ददर्शान्तरमण्वपि

^{७.६४.५१}यत्तस्य घटमानस्य क्षिप्रं विक्षिपतः शरान्
लाघवात्पाण्डुपुत्रस्य व्यस्मयन्त परे जनाः

^{७.६४.५२}हस्तिनं हस्तियन्तारमश्वमाश्विकमेव च
अभिनत्फल्गुनो बाणै रथिनं च ससारथिम्

^{७.६४.५३}आवर्तमानमावृत्तं युध्यमानं च पाण्डवः
प्रमुखे तिष्ठमानं च न कंचिन्न निहन्ति सः

^{७.६४.५४}यथोदयन्वै गगने सूर्यो हन्ति महत्तमः
तथार्जुनो गजानीकमवधीत्कङ्कपत्रिभिः

^{७.६४.५५}हस्तिभिः पतितैर्भिन्नैस्तव सैन्यमदृश्यत
अन्तकाले यथा भूमिर्विनिकीर्णैर्महीधरैः

^{७.६४.५६}यथा मध्यंदिने सूर्यो दुष्प्रेक्ष्यः प्राणिभिः सदा
तथा धनंजयः क्रुद्धो दुष्प्रेक्ष्यो युधि शत्रुभिः

^{७.६४.५७}तत्तथा तव पुत्रस्य सैन्यं युधि परंतप
प्रभग्नं द्रुतमाविग्नमतीव शरपीडितम्

^{७.६४.५८}मारुतेनेव महता मेघानीकं विधूयता
प्रकाल्यमानं तत्सैन्यं नाशकत्प्रतिवीक्षितुम्

^{७.६४.५९}प्रतोदैश्चापकोटीभिर्हुंकारैः साधुवाहितैः
कशापार्ष्ण्यभिघातैश्च वाग्भिरुग्राभिरेव च

^{७.६४.६०}चोदयन्तो हयांस्तूर्णं पलायन्ते स्म तावकाः
सादिनो रथिनश्चैव पत्तयश्चार्जुनार्दिताः

^{७.६४.६१}पार्ष्ण्यङ्गुष्ठाङ्कुशैर्नागांश्चोदयन्तस्तथापरे
शरैः संमोहिताश्चान्ये तमेवाभिमुखा ययौ
तव योधा हतोत्साहा विभ्रान्तमनसस्तदा